Veel mensen hebben last van lage rugpijn, of van pijn die vanuit de rug uitstraalt naar één of beide benen. In sommige gevallen kan spondylolisthesis de oorzaak zijn.
Wat is spondylolisthesis?
Bij een spondylolisthesis is er een wervel in de onderrug over een onderliggende wervel geschoven. De wervel kan ten opzichte van de andere wervels meer naar voren of juist meer naar achteren verschuiven. Er bestaan dus 2 soorten spondylolisthesis, te weten:
- Antero-listhesis
Dit is wanneer er een verschuiving van het wervellichaam naar voren richting de buik plaatsvindt. Antero-listhesis komt het meest vaak voor. - Retro-listhesis
Dit is wanneer er een verschuiving van het wervellichaam naar achteren heeft plaatsgevonden. Richting de buitenwand van de rug.
Naast de richting waarop de wervel is verschoven kan ook de mate van verschuiving sterk verschillen. Men onderscheidt daarom 3 verschillende gradaties in de verschuivingen:
- Graad I
Hierbij is er sprake van een verschuiving tot 25%. - Graad II
Hierbij is er sprake van een verschuiving van 25 tot 50%. - Graad III
Hierbij is er sprake van een verschuiving van meer dan 50%.
Oorzaken van spondylolisthesis
Er is niet één oorzaak van spondylosthesis. Mogelijke oorzaken zijn:
Aangeboren
Bij zo’n 6% van de kinderen is spondylolisthesis aangeboren. Bij de geboorte is het wervellichaam niet geheel gesloten, waardoor de wervel kan verschuiven. Deze vorm heet congenitale (aangeboren) spondylolisthesis.
Trauma
Wanneer er als gevolg van een trauma of van een herhaalde belasting een barst in de wervel ontstaat, kan de wervel verschuiven. Wanneer het bot boven het gewricht breekt (bijvoorbeeld door een opgelopen blessure bij sporten), dan kan de wervel naar voren schuiven. Deze aandoening heet traumatische spondylolisthesis. Het komt vooral voor bij jonge mensen die zeer intens een sport beoefenen. Denk hierbij aan: turnen, roeien, voetballen, honkbal, gewichtheffen en andere sporten waarbij de ruggengraat vaak overstrekt wordt (hyperextensie).
Slijtage
Spondylolisthesis kan ook ontstaan als gevolg van slijtage, bijvoorbeeld door artrose. Hierbij verzwakken de gewrichten door veroudering en slijtage, waardoor de wervel naar voren kan schuiven. Deze vorm wordt degeneratieve spondylolisthesis genoemd en komt vooral bij mensen ouder dan 50 jaar voor. Ook diverse botziekten kunnen aan de basis liggen.
Symptomen van spondylolisthesis
De plek van de verschoven wervel is meestal in de onderrug. De reden daarvoor is dat deze wervels het meest van alle wervels belast worden. De symptomen zijn afhankelijk van de mate van verschuiving. Echter, achterwaartse spondylolisthesis verloopt vaak onopgemerkt omdat het vaak geen klachten geeft. De meeste problemen ontstaan bij een voorwaartse verplaatsing van de wervel. Mogelijke klachten zijn dan:
- Chronische rugpijn (meestal bij bewegen en rechtstaan, minder bij liggen).
- Stijfheid in de spieren aan de achterkant van het bovenbeen (hamstrings).
- Tintelingen en/of een doof gevoel in de benen.
- Een overdreven holle rug.
- Uitstralingspijn in één of beide benen doordat een zenuw geklemd wordt. Dit ontstaat vaak pas op latere leeftijd, wanneer ook artrose ontstaat.
Diagnose spondylolisthesis
Wanneer er een vermoeden bestaat dat iemand last heeft van spondylolisthesis, dan zorgt de huisarts voor een doorverwijzing naar het ziekenhuis. Zo wordt er een röntgenfoto gemaakt, waarmee de wervelkolom in beeld wordt gebracht. In sommige gevallen is er nog een CT scan of een MRI scan nodig om de verschuiving goed zichtbaar te maken. Hierdoor kunnen ook andere oorzaken zoals een hernia worden uitgesloten. Daarnaast kan er gekozen worden voor een elektromyografie (EMG). Hierbij wordt de functie van de spieren en zenuwbanen, meestal in ledematen, maar kan ook in aangezicht, keel, rug en bekkenbodem gemeten.
Behandeling van spondylolisthesis
Wanneer spondylolisthesis geen pijn veroorzaakt, dan is er vaak geen behandeling nodig. Wel is het advies om bepaalde risicosporten te vermijden.
Sommige mensen schaffen een rug brace aan. Echter, dit wordt afgeraden omdat dit de klachten uiteindelijk kan verergeren. Het is namelijk van groot belang dat de rug in beweging blijft.
Of en welke behandeling nodig is, is afhankelijk van of iemand alleen rugpijn heeft of dat iemand rugpijn met uitstralingspijn heeft.
Rugpijn
- Fysiotherapie en stabilisatietraining. Hierbij wordt de stabiliteit van de rug geoptimaliseerd met spierversterkende oefeningen en houdingsadvies.
- Medicijnen om de pijn te bestrijden zoals paracetamol.
- Lumbale fusie: Chirurgisch herstel van de onderbreking als de pijn blijft ondanks de fysiotherapie.
Rugpijn met uitstralingspijn
- Injectie
Bij heftige pijn kan gekozen worden voor een prik met corticosteroïd in de rug of een traject bij de pijnpoli. - Lumbale mediale facetectomie
Dit is een ingreep waarbij het wervelkanaal via een kleine insnede wordt vergroot, zodat de geknelde zenuw vrij komt te liggen. Hier kan voor gekozen worden, wanneer er langdurig uitvalsverschijnselen zijn. - Operatie
In ernstige gevallen volgt een operatie. Hierbij worden de aangetaste lendenwervels aan elkaar vastgemaakt.
Bronnen: UZ Leuven, Het Rugcentrum en Isala
