Vroeg of laat krijgt elke vrouw ermee te maken: de overgang. Voor sommigen is het een periode die vrijwel onopgemerkt voorbijgaat, voor anderen zorgt het voor ingrijpende veranderingen in lichaam en geest. Wat de overgang precies is, wanneer het begin van de overgang te herkennen is en hoe lang deze duurt, lees je in dit artikel.
Wat is de overgang?
De overgang laat zich het best omschrijven als de levensfase waarin de vruchtbaarheid van een vrouw geleidelijk afneemt en de menstruaties uiteindelijk volledig stoppen. De overgang omvat meerdere fases. De perimenopauze is de periode voorafgaand aan de laatste menstruatie, waarin de hormonen oestrogeen en progesteron steeds meer gaan schommelen en afnemen. De menopauze is het precieze moment van de laatste menstruatie. Je weet pas achteraf met zekerheid dat dit je laatste menstruatie was, namelijk wanneer je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest. Daarna begint de postmenopauze, de fase die de rest van het leven duurt.
De meeste vrouwen komen ergens tussen hun 45e en 55e jaar in de overgang, met een gemiddelde leeftijd van 51 jaar voor de menopauze. Bij sommige vrouwen begint het eerder, soms al voor het 40e levensjaar. Dat wordt een vroegtijdige overgang genoemd.
Begin van de overgang: hoe herken je de eerste signalen?
Het begin van de overgang is voor veel vrouwen subtiel en wordt niet altijd meteen herkend. De eerste signalen zijn vaak veranderingen in de menstruatiecyclus: onregelmatiger ongesteld worden, minder of juist meer bloedverlies dan voorheen, of menstruaties die ineens een of meerdere maanden wegblijven.
Andere signalen die bij het begin van de overgang kunnen horen zijn slaapproblemen, stemmingswisselingen, meer vermoeidheid en minder energie. Omdat deze klachten ook bij stress of overbelasting kunnen passen, wordt het begin van de overgang in de praktijk regelmatig niet herkend of verward met andere oorzaken.
Overgang en de klachten: wat merk je van de overgang?
Wat je van de overgang merkt, verschilt sterk per persoon. Sommigen hebben nauwelijks klachten, terwijl anderen er dagelijks flink last van hebben. De meest voorkomende overgangsklachten zijn:
- Opvliegers en nachtelijk zweten
- Slaapproblemen en vermoeidheid
- Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en somberheid
- Concentratieproblemen en vergeetachtigheid
- Vaginale droogheid en pijn tijdens seks
- Gewichtstoename, met name rond de buik
- Hoofdpijn
- Verminderd libido
- Gewrichts- en spierpijn
Opvliegers zijn voor veel vrouwen de meest kenmerkende klachten van de overgang. Ze worden veroorzaakt doordat de dalende oestrogeenspiegel de temperatuurregulatie in de hersenen verstoort. Hierdoor denkt het lichaam dat het te warm is en plotseling afkoelmechanismen in werking stelt.
Hoe lang duurt de overgang?
Het verschilt per persoon hoe lang de overgang duurt. Gemiddeld duurt de gehele overgangsperiode, van de eerste klachten tot ruim na de laatste menstruatie, ongeveer zeven jaar. Bij sommige mensen is het na drie jaar voorbij. En bij anderen duren de klachten tien jaar of langer. Vrouwen die al vroeg in de perimenopauze last krijgen van opvliegers en nachtelijk zweten, blijken gemiddeld de langste overgangsperiode te hebben.
Na de laatste menstruatie kunnen klachten zoals opvliegers en nachtelijk zweten nog jarenlang aanhouden. Gemiddeld heeft zeventig procent van de vrouwen na de menopauze nog zo’n vier tot vijf jaar last van deze klachten.
Test overgang: hoe kun je nagaan of je in de overgang zit?
Als je wilt testen of je in de overgang zit, kan de huisarts een bloedtest aanvragen waarbij de spiegels van bepaalde hormonen worden gemeten, waaronder FSH. Een hoge FSH-waarde kan duiden op het begin van de overgang. Omdat hormoonspiegels tijdens de perimenopauze sterk wisselen, is één meting niet altijd betrouwbaar. Soms zijn meerdere metingen op verschillende momenten nodig voor een betrouwbaar beeld.
Naast een test voor de overgang bij de huisarts zijn er ook zelftests verkrijgbaar bij de drogist of apotheek, waarbij je thuis je FSH-waarde in de urine kunt meten. Zo’n zelftest kan een eerste indicatie geven, maar is geen vervanging voor een uitgebreidere bloedtest of een gesprek met de huisarts. Gebruik je anticonceptie of heb je geen baarmoeder meer? Dan is testen via hormoonwaarden minder betrouwbaar en zijn de klachten zelf een betere leidraad.
Wanneer naar de huisarts?
Als overgang klachten een grote impact hebben op je dagelijks leven, je slaap of je stemming, is een bezoek aan de huisarts altijd verstandig. Er zijn meerdere behandelingen beschikbaar die de klachten kunnen verlichten, van hormoontherapie tot leefstijladviezen en alternatieve middelen.
