Vroeg of laat krijgt iedere vrouw ermee te maken: de overgang. Wanneer de overgang begint en hoe lang die duurt, zijn vragen waar geen eenduidig antwoord op bestaat. Elke vrouw maakt de overgang anders mee: de een is er na een paar jaar klaar mee, de ander heeft het gevoel dat het nooit ophoudt. In dit artikel lees je wanneer de overgang gemiddeld begint, wat een vervroegde of verlate overgang inhoudt en hoe lang je rekening moet houden met klachten.
Wanneer begint de overgang?
Gemiddeld begint de overgang als je 47 jaar bent, maar de precieze leeftijd is voor iedere vrouw anders. De overgang vindt meestal plaats als je tussen de 45 en 55 jaar oud bent. De eerste signalen zijn doorgaans subtiel en worden niet altijd direct herkend als overgang. Het allereerste teken van de overgang is dat je menstruatie verandert. Het kan zo zijn dat je menstruatie heviger en korter wordt of juist minder en langer. Het komt ook voor dat de menstruatie soms kort na elkaar komt en vervolgens lang wegblijft.
Naast veranderingen in de cyclus kunnen ook stemmingswisselingen, slaapproblemen en de eerste opvliegers een signaal zijn dat de overgang is begonnen. Omdat deze klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, wordt het begin van de overgang in de praktijk regelmatig te laat of niet herkend.
Hoe lang duurt de overgang?
De totale overgangsperiode, van het begin van de perimenopauze tot na de postmenopauze, kan vijf tot tien jaar duren. Tijdens deze jaren verandert de hormonale balans geleidelijk. De duur hangt af van meerdere factoren. Erfelijkheid speelt een rol: als je moeder een lange of korte overgang had, is de kans groter dat jij eenzelfde verloop meemaakt. Ook leefstijl heeft invloed. Er bestaat een verband tussen roken en een vroegere menopauze. Vrouwen die roken komen gemiddeld eerder in de overgang dan niet-rokers.
Na de menopauze, de laatste menstruatie, is de overgang nog niet voorbij. Klachten zoals opvliegers en nachtelijk zweten kunnen nog jaren aanhouden. Ook na de menopauze kun je nog last houden van verschijnselen zoals stemmingswisselingen, slapeloosheid en een laag libido. Het kan nog wel enkele jaren duren voordat je weer helemaal stabiel bent.
Vervroegde overgang: wanneer spreek je daarvan?
Als een vrouw jonger is dan 40 jaar en haar laatste menstruatie heeft gehad, is er sprake van een vervroegde overgang. Een vervroegde overgang is erfelijk: vrouwen van wie de moeder vroeg in de overgang kwam, hebben zelf ook een grotere kans op een vervroegde overgang.
Een vervroegde overgang kan ook worden veroorzaakt door medische ingrepen of behandelingen. Door bepaalde operaties, chemokuur, bestraling of medicijnen kan de overgang versneld en eventueel vervroegd beginnen. Vrouwen die door een operatie hun eierstokken hebben laten verwijderen, komen direct in een chirurgische overgang, waarbij de klachten vaak abrupt en hevig zijn.
Een vervroegde overgang vraagt om extra aandacht, omdat de langdurig lagere oestrogeenspiegel op jonge leeftijd het risico op botontkalking en hart- en vaatziekten vergroot. Bij een vervroegde overgang is het dan ook altijd verstandig de huisarts te raadplegen over de mogelijkheden van hormoontherapie.
Verlate overgang: is dat mogelijk?
Sommige vrouwen blijven tot ver in de 50 of zelfs begin 60 menstrueren. Dat wordt een verlate overgang of late menopauze genoemd. De overgang is niet leeftijdsgebonden. De ene vrouw komt op haar 42e in de overgang en de andere vrouw op haar 53e.
Een verlate overgang is op zichzelf niet gevaarlijk, maar brengt wel een iets hoger risico op bepaalde aandoeningen mee, zoals borstkanker en baarmoederkanker. Dat heeft te maken met de langere blootstelling aan oestrogeen. Heb je op latere leeftijd nog steeds een regelmatige cyclus en vraag je je af of dat normaal is, bespreek het dan met de huisarts.
Wanneer is de overgang voorbij?
De overgang is officieel voorbij wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. Dat moment is de menopauze. Daarna begint de postmenopauze, waarin de hormoonspiegels geleidelijk stabiliseren. Klachten nemen bij de meeste vrouwen in de postmenopauze af, maar kunnen bij een deel nog jaren aanhouden. Lees meer over de hormonen en de overgang als je wilt begrijpen wat er in die periode precies in je lichaam gebeurt.
