Veel mensen gebruiken de woorden menopauze en overgang door elkaar, maar ze betekenen niet hetzelfde. Wat is de menopauze precies? Verschilt het van de overgang en wat kun je doen aan de klachten? In dit artikel lees je alles over de menopauze, van de eerste symptomen tot de postmenopauze en wat de menopauze voor mannen betekent.
Wat is de menopauze?
De menopauze wordt vaak verward met de overgang in zijn geheel, maar het zijn twee verschillende begrippen. De menopauze is het precieze moment van de laatste menstruatie in het leven van een vrouw. Je weet pas achteraf zeker dat dit je menopauze was, namelijk wanneer je twaalf maanden achter elkaar niet meer ongesteld bent geweest. De gemiddelde leeftijd waarop de menopauze plaatsvindt is 51 jaar, maar er zijn grote individuele verschillen.
De overgang is de bredere periode rondom de menopauze, inclusief de jaren ervoor en erna. Tijdens die periode schommelen en dalen de hormonen oestrogeen en progesteron, wat leidt tot de bekende overgangsklachten zoals opvliegers.
Symptomen menopauze
De symptomen van de menopauze zijn grotendeels hetzelfde als de klachten die tijdens de perimenopauze, de aanloop naar de menopauze, al optreden. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Opvliegers en nachtelijk zweten
- Slaapproblemen en vermoeidheid
- Stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en somberheid
- Vaginale droogheid en pijn tijdens seks
- Concentratieproblemen en vergeetachtigheid
- Verminderd libido
- Gewichtstoename, met name rond de buik
- Gewrichts- en spierpijn
Niet elke vrouw ervaart alle symptomen. Sommigen gaan de menopauze vrijwel ongemerkt door, terwijl anderen jarenlang last hebben van ernstige klachten.
Hoe lang duurt de menopauze?
De menopauze zelf is geen periode maar een moment: de dag van de laatste menstruatie. Maar de symptomen die erbij horen duren langer. Gemiddeld houden de klachten nog vier tot vijf jaar aan na de laatste menstruatie. Bij vrouwen die al vroeg in de perimenopauze last hadden van opvliegers en nachtelijk zweten, kan dat oplopen tot meer dan negen jaar na de menopauze.
Menopauze behandelen
Er is geen behandeling die de menopauze stopt, maar de symptomen zijn wel goed te verlichten. De meest effectieve medische behandeling is hormoontherapie, waarbij de dalende hormoonspiegels worden aangevuld met oestrogeen, al dan niet gecombineerd met progestageen. Hormoontherapie vermindert opvliegers, nachtelijk zweten, vaginale droogheid en slaapproblemen. De behandeling is geschikt voor vrouwen bij wie de klachten een grote impact op het dagelijks leven hebben en als er geen medische bezwaren zijn.
Wie de menopauze liever niet met hormonen behandelt, heeft ook andere opties. Leefstijlaanpassingen zoals regelmatig bewegen, voldoende slaap, stressreductie en aanpassingen in de voeding kunnen de klachten merkbaar verlichten. Bepaalde antidepressiva worden soms voorgeschreven voor opvliegers bij vrouwen die geen hormoontherapie kunnen gebruiken. De huisarts kan helpen bij het kiezen van de meest passende aanpak.
Postmenopauze
De postmenopauze begint een jaar na de laatste menstruatie en duurt de rest van het leven. In deze fase zijn de oestrogeenspiegels permanent laag. Dat heeft gevolgen die verder gaan dan de bekende overgangsklachten. Het risico op botontkalking, ook wel osteoporose, neemt toe omdat oestrogeen helpt bij het behoud van botdichtheid. Voldoende calcium, vitamine D en regelmatige beweging zijn in de postmenopauze extra belangrijk.
Ook het risico op hart- en vaatziekten stijgt in de postmenopauze, omdat oestrogeen een beschermend effect heeft op de bloedvaten. Dat maakt een gezonde leefstijl na de menopauze extra relevant. De klachten zoals opvliegers en nachtelijk zweten nemen bij de meeste vrouwen na verloop van tijd af, maar vaginale droogheid en concentratieproblemen kunnen ook in de postmenopauze nog jaren aanhouden.
Menopauze voor mannen
Hoewel de term menopauze voor mannen strikt genomen niet klopt, kennen ook mannen een vergelijkbare hormonale verandering. Die wordt andropauze of penopauze genoemd. Daarbij neemt de productie van testosteron geleidelijk af, een proces dat al rond het 35e levensjaar begint. In tegenstelling tot de menopauze bij vrouwen is er bij mannen geen duidelijk moment waarop de vruchtbaarheid stopt: mannen blijven sperma aanmaken, al neemt de kwaliteit op latere leeftijd wel af.
De klachten die bij de andropauze kunnen optreden zijn:
- Vermoeidheid en verminderde energie
- Stemmingswisselingen en somberheid
- Slaapproblemen
- Verminderd libido en erectieproblemen
- Afname van spierkracht en spiermassa
- Concentratieproblemen
Als symptomen hinder veroorzaken, kan de huisarts aanbevelingen geven om ze te behandelen of te verlichten. Hormoontherapie in de vorm van testosterontherapie is een mogelijke behandeling, maar blijft controversieel vanwege mogelijke bijwerkingen. Een gezonde leefstijl met voldoende beweging, goede slaap en stressreductie is ook bij mannen de eerste stap.
