Vrouwen hebben de overgang, mannen de penopauze. Toch is de penopauze een stuk minder bekend dan haar vrouwelijke tegenhanger. Wat is penopauze precies, wanneer begint het en wat kun je ervan merken? In dit artikel lees je alles over de mannelijke overgang, van de eerste klachten tot veranderingen in gedrag en wat je eraan kunt doen.
Wat is de penopauze?
De penopauze, ook wel andropauze of mannelijke overgang genoemd, is een proces van hormonale veranderingen bij mannen waarbij het testosterongehalte geleidelijk daalt. Die daling kan zorgen voor veranderingen in zowel lichaam als gedrag.
De vergelijking met de vrouwelijke overgang gaat echter maar gedeeltelijk op. Hoewel zo’n twintig procent van de mannen tussen de 45 en 55 jaar last krijgt van lichamelijke klachten, is penopauze geen goede benaming voor deze periode in een mannenleven. Wat hen overkomt is niet echt te vergelijken met de vrouwelijke overgang. Bij vrouwen draait het bij de overgang om een afname van het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen, dat snel daalt van hoog naar zeer laag. Bij mannen treedt zo’n sterke afname van testosteron bij het ouder worden niet op. Artsen gebruiken daarom liever de term andropauze of late-onset hypogonadisme.
Penopauze leeftijd: wanneer begint het?
De afname van de productie van testosteron bij mannen begint rond het 35e levensjaar. Deze afname verloopt geleidelijk, circa één tot anderhalf procent per jaar, waardoor het niet merkbaar is tot de leeftijd van 45 tot 55 jaar.
Er is geen vaste leeftijd waarop de penopauze begint, maar de meeste mannen die klachten krijgen merken dit ergens rond de 50. Al kan het net zo goed al rond de 40 beginnen of pas als je in de 60 bent. Factoren zoals genetische aanleg, leefstijl en algemene gezondheid spelen daarbij een rol.
Penopauze klachten
Niet elke man krijgt klachten tijdens de penopauze door de dalende testosteronspiegel. Bij degenen die dat wel merken, kunnen de penopauze klachten zijn:
- Vermoeidheid en een aanhoudend energietekort
- Slaapproblemen
- Verminderd libido en erectieproblemen
- Afname van spiermassa en spierkracht
- Gewichtstoename, met name rond de buik
- Opvliegers en nachtelijk zweten
- Stemmingswisselingen en somberheid
- Concentratieproblemen en vergeetachtigheid
- Minder zelfvertrouwen
Het is belangrijk om te weten dat deze klachten ook andere oorzaken kunnen hebben, zoals stress, slaapgebrek, overgewicht of onderliggende aandoeningen. Mannen met een ongezonde leefstijl en mannen met overgewicht produceren minder testosteron dan hun gezonde leeftijdgenoten. Een bloedtest bij de huisarts kan duidelijkheid geven over de testosteronwaarden.
Penopauze en gedrag: wat verandert er mentaal?
De penopauze heeft niet alleen lichamelijke gevolgen, maar kan ook invloed hebben op het gedrag. Door de daling van testosteron kun je minder zelfverzekerd zijn en sneller geïrriteerd raken. Stemmingswisselingen, een korter lontje, een gevoel van zinloosheid of juist het verlangen naar grote veranderingen in het leven zijn bekende verschijnselen.
Soms wordt dit verward met een midlifecrisis, maar de oorzaak is dan deels hormonaal van aard. Mannen in de penopauze zoeken soms naar nieuwe uitdagingen, veranderen van werk of hobby of trekken zich juist meer terug. De omgeving merkt de gedragsveranderingen soms eerder dan de man zelf.
Hoe verschilt de penopauze van de vrouwelijke overgang?
Bij vrouwen stopt de menstruatie tijdens de menopauze volledig, wat gepaard gaat met een abrupte verandering in de hormoonspiegels. Bij mannen verloopt de afname van testosteron geleidelijk, zonder een duidelijk einde of omslagpunt. Bovendien blijven mannen hun leven lang vruchtbaar. De penopauze heeft daarmee geen duidelijk begin- of eindpunt en verloopt voor elke man anders.
Wat kun je doen bij penopauze klachten?
Een gezonde leefstijl is de meest effectieve eerste stap. Regelmatig bewegen, voldoende slaap, stressreductie en een gevarieerd voedingspatroon ondersteunen de testosteronproductie en verminderen de klachten. Krachtsport helpt specifiek bij het behoud van spiermassa en een gezond gewicht, wat indirect ook de testosteronspiegel positief beïnvloedt.
Bij ernstige klachten kan de huisarts testosteronwaarden laten meten via een bloedtest. Testosterontherapie kan bij sommige mannen klachten verlichten, zoals vermoeidheid of een laag libido, maar de voordelen zijn niet bij iedereen duidelijk. Het middel heeft ook mogelijke bijwerkingen zoals bloedstolsels en hart- en vaatproblemen. Bespreek de mogelijkheden altijd met een arts voordat je een behandeling overweegt.
