De overgang is in de kern een hormonale verandering. Opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen en vermoeidheid: vrijwel alle klachten die vrouwen tijdens de overgang ervaren zijn terug te voeren op schommelende en dalende hormoonspiegels. In dit artikel lees je welke hormonen bij de overgang een rol spelen, wat er precies verandert en wat een hormoonbehandeling bij de overgang inhoudt.
Welke hormonen spelen een rol bij de overgang?
De belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen zijn oestrogeen en progesteron. Beide hormonen worden door de eierstokken gemaakt en regelen de menstruatiecyclus. Oestrogenen zorgen ervoor dat elke maand het baarmoederslijmvlies opnieuw aangroeit. Daarnaast hebben ze invloed op allerlei weefsels en organen in het lichaam, zoals het hart en de bloedvaten, de botten en de huid.
Naast oestrogeen en progesteron speelt ook FSH een rol. FSH is een hormoon dat door de hypofyse wordt afgegeven en er elke maand voor zorgt dat een eicel in de eierstokken rijpt. Het FSH-hormoon stimuleert ook de aanmaak van oestrogeen in de eierstokken. Tijdens de overgang stijgt de FSH-waarde juist, omdat de eierstokken steeds minder goed reageren op het signaal. Een verhoogde FSH-waarde in het bloed kan daarmee een aanwijzing zijn dat de overgang is begonnen.
Wat doen oestrogeen en progesteron tijdens de overgang?
De verhouding tussen oestrogeen en progesteron in de overgang verandert al in een vroeg stadium. In de perimenopauze zijn de symptomen zoals hevige menstruaties, slapeloosheid en nachtelijk zweten het resultaat van het verlies van progesteron, niet van oestrogeen. Progesteron daalt vaak als eerste, waardoor de menstruaties onregelmatiger en soms heviger worden.
Later in de overgang daalt ook het oestrogeengehalte verder. Tijdens de overgang daalt de productie van oestrogeen. In de eerste fase gaat dat schommelend, met pieken en dalen. Na het stoppen van de menstruatie neemt de daling verder toe. Die dalende oestrogeenspiegel is verantwoordelijk voor de meest bekende overgangsklachten: opvliegers, nachtelijk zweten, vaginale droogheid en een hogere gevoeligheid voor botontkalking.
De vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron komen niet alleen in het lichaam voor, maar ook in de hersenen. De hormoonschommelingen in de overgang vinden dus ook in dat gedeelte van het lichaam plaats. Dit veroorzaakt psychische en mentale klachten zoals somberheid, prikkelbaarheid en stemmingswisselingen.
Hormoonbehandeling bij de overgang
Een hormoonbehandeling bij de overgang, ook wel hormoontherapie of hormoonsuppletie genoemd, vult de dalende hormoonspiegels aan om de klachten te verlichten. Hormoonbehandeling wordt gezien als het meest effectief tegen klachten die worden veroorzaakt door het tekort aan oestrogenen. Deze klachten omvatten opvliegers, slecht slapen en vaginale droogheid. Ook concentratiegebrek, stemmingsklachten en spier- en gewrichtsklachten reageren vaak goed op de aanvulling van hormonen.
Bij vrouwen met een baarmoeder wordt oestrogeen altijd gecombineerd met progesteron of een progestageen. Oestrogeen bouwt baarmoederslijmvlies op, wat de kans op baarmoederkanker verhoogt. Progesteron zorgt ervoor dat dit binnen de perken blijft. Vrouwen zonder baarmoeder kunnen volstaan met alleen oestrogeen.
Toedieningsvormen van hormoontherapie bij overgang
Hormoontherapie bij de overgang is beschikbaar in verschillende vormen, zodat de behandeling kan worden aangepast aan de persoonlijke voorkeur en het klachtenpatroon. Een arts kan voorstellen om tabletten met oestrogeen en progesteron te gaan slikken. Ook is er de mogelijkheid om een estradiolpleister, -spray of -gel te gebruiken in combinatie met progesterontabletten. Toediening via de huid heeft als voordeel dat de hormonen het maag-darmkanaal en de lever omzeilen.
Wanneer kom je in aanmerking voor een hormoonbehandeling bij de overgang?
Niet elke vrouw heeft een hormoonbehandeling bij de overgang nodig. Bij milde klachten zijn leefstijlaanpassingen zoals bewegen, goede slaaphygiëne en aanpassing van de voeding vaak voldoende. Een hormoonbehandeling komt in beeld wanneer klachten het normale functioneren belemmeren, zoals wanneer je je normale taken niet meer kunt uitvoeren of structureel slecht slaapt.
Hormoontherapie is niet voor iedereen geschikt. Vrouwen met een verhoogd risico op borstkanker, bepaalde hart- en vaatziekten of een voorgeschiedenis van trombose kunnen in veel gevallen geen hormoonbehandeling gebruiken. Het duurt meestal drie maanden voordat hormonen tegen overgangsklachten goed werken. Bespreek altijd met de huisarts of een hormoonbehandeling bij de overgang in jouw situatie een goede keuze is en welke toedieningsvorm het beste past.
