De naam seksueel overdraagbare aandoening suggereert dat seks altijd nodig is om een soa op te lopen. Maar dat klopt niet helemaal. Hoewel de meeste soa’s worden overgedragen via seksueel contact, zijn er situaties waarin een soa zonder seks mogelijk is. Welke routes dat zijn, bij welke soa’s dit speelt en wat je kunt doen om besmetting te voorkomen, lees je in dit artikel.
Kan je een soa oplopen zonder seksueel contact?
Voor de meeste soa’s, zoals chlamydia en gonorroe, is seksueel contact veruit de meest gebruikelijke route. Maar sommige soa’s kunnen ook via andere wegen worden overgedragen, zoals via bloed, direct huidcontact of van moeder op kind. Het label soa is daarmee soms te beperkt.
Wat je in elk geval niet kunt doen is een soa oplopen via de lucht, een hoestbui, een zwembadbezoek, toiletbezoek, insectenbeten of door iemand de hand te schudden. Dat zijn hardnekkige misverstanden die geen wetenschappelijke basis hebben.
Herpes zonder seks
Herpes is een van de soa’s die zonder penetratieve seks kan worden overgedragen. Het herpesvirus verspreidt zich via direct huid-op-huidcontact met een besmette plek, ook als er geen zichtbare blaasjes aanwezig zijn. Zoenen met iemand die een actieve koortslip heeft, kan het herpesvirus overdragen. Het delen van glazen, kopjes of bestek met een besmette persoon brengt eveneens een risico met zich mee, al is dat kleiner. Genitale herpes kan ook worden opgelopen via orale seks als de partner een koortslip heeft.
HPV en genitale wratten zonder penetratie
Genitale wratten worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus en kunnen worden overgedragen via huidcontact zonder penetratie. HPV nestelt zich in de huid en kan worden doorgegeven bij intiem contact waarbij geïnfecteerde huidgebieden in aanraking komen. In zeldzame gevallen kan het virus ook via een vochtige handdoek worden overgedragen als die kort na gebruik wordt gedeeld. Condooms bieden maar deels bescherming, omdat ze niet alle besmette huid afdekken.
Hepatitis B en hiv via bloedcontact
Hepatitis B en hiv zijn soa’s die ook via bloed-bloedcontact worden overgedragen. Dat betekent dat je ze kunt oplopen zonder seks als er besmet bloed van iemand anders in jouw bloedbaan terechtkomt. Dat kan bijvoorbeeld bij het delen van scheermesjes, naaldgebruik bij drugsgebruik of bij een tatoeage of piercing die niet hygiënisch wordt gezet. Hepatitis B is op deze manier relatief gemakkelijk overdraagbaar. Bij hiv is dat risico kleiner omdat het virus buiten het lichaam snel inactief wordt, maar bij gedeeld naaldengebruik is het risico wel aanzienlijk.
Soa zonder seks via moeder en kind
Sommige soa’s kunnen tijdens de zwangerschap of bevalling van moeder op kind worden overgedragen. Hepatitis B, syfilis en hiv kunnen via de placenta het ongeboren kind bereiken. Bij de geboorte zelf kunnen ook chlamydia, gonorroe en herpes worden doorgegeven aan de baby via contact met het geboortekanaal. Juist omdat zwangere vrouwen hier mogelijk geen klachten van hebben, worden zij in Nederland routinematig getest op een aantal van deze infecties.
Schaamluis zonder seks
Schaamluis is een parasiet die zich aan schaamhaar hecht. Hoewel het vaakst wordt overgedragen via nauw lichamelijk contact tijdens seks, is besmetting via gedeeld beddengoed of handdoeken ook mogelijk als die kort na gebruik van een besmette persoon worden gebruikt. Het is een van de weinige soa’s waarbij overdracht zonder enig seksueel contact realistisch te noemen is.
Wat kun je doen om risico’s te verkleinen?
Een soa zonder seksueel contact oplopen is dus mogelijk, al is het voor de meeste soa’s een uitzondering. De meest effectieve manier om het risico te verkleinen blijft het gebruik van een condoom bij seks. Daarnaast helpt het om geen scheermesjes of naalden te delen, hygiënisch om te gaan met handdoeken en beddengoed en bij twijfel over een tatoeage of piercing te kiezen voor een erkende en hygiënische uitvoerder. Twijfel je of je een soa hebt opgelopen, ook zonder seksueel contact? Laat je dan testen bij de huisarts of GGD.
