Een mammografie is een röntgenfoto van je borsten waarmee een arts afwijkingen kan opsporen, zoals veranderingen die mogelijk op borstkanker wijzen. Het onderzoek wordt gebruikt bij het bevolkingsonderzoek naar borstkanker en wanneer er aanleiding is om je borsten in het ziekenhuis te onderzoeken. In dit artikel lees je hoe een mammografie werkt, vanaf welke leeftijd je ervoor in aanmerking komt en wat een afwijkende uitslag betekent.
Wat is een mammografie?
Een mammografie is een onderzoek waarbij met röntgenstraling foto’s van je borsten worden gemaakt. Op deze beelden kan de radioloog het borstweefsel beoordelen en zien of er afwijkingen aanwezig zijn. Zo kunnen bijvoorbeeld knobbeltjes of kleine kalkspatjes zichtbaar worden.
Een mammografie wordt op twee manieren gebruikt:
- Bij het bevolkingsonderzoek: om borstkanker vroeg op te sporen bij mensen zonder klachten
- Bij klachten of een afwijking: om veranderingen in de borst nader te onderzoeken
Het onderzoek kan helpen om borstkanker vroeg te ontdekken, maar geeft niet altijd direct zekerheid. Soms is aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld een echo of een biopsie waarbij een stukje weefsel wordt onderzocht.
Vanaf welke leeftijd krijg je een mammografie?
De leeftijd waarop je een mammografie krijgt, hangt af van de reden voor het onderzoek. Bij het bevolkingsonderzoek naar borstkanker krijgen vrouwen van 50 tot en met 75 jaar een uitnodiging. Je krijgt doorgaans iedere twee tot drie jaar een uitnodiging. Ook transgender en non-binaire personen kunnen meedoen. Of zij automatisch een uitnodiging krijgen, hangt af van hun geslachtsregistratie. Bij een registratie als man of X/O moeten zij zich zelf aanmelden. Deelname is voor iedereen vrijwillig.
Ook als je jonger bent dan 50 jaar of ouder bent dan 75 jaar, kun je een mammografie krijgen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer je een knobbeltje voelt, veranderingen aan je tepel opmerkt of een verhoogd risico op borstkanker hebt. De huisarts beoordeelt of onderzoek nodig is en kan je zo nodig doorverwijzen.
Bij jongere mensen wordt soms eerder gekozen voor een echo. Borsten bevatten op jongere leeftijd namelijk vaak meer klierweefsel, waardoor afwijkingen op een mammografie minder goed zichtbaar kunnen zijn.
Hoe verloopt een mammografie?
Voor het onderzoek ontbloot je je bovenlichaam. Een laborant helpt je om je borst goed tussen twee platen van het röntgenapparaat te plaatsen. De platen drukken je borst enkele seconden samen, zodat het borstweefsel goed zichtbaar wordt op de foto’s.
Van iedere borst worden meestal twee foto’s gemaakt, vanuit verschillende richtingen. Soms zijn extra foto’s nodig om een bepaald deel beter te bekijken.
Het maken van de foto’s duurt maar kort. De hele afspraak duurt meestal ongeveer twintig minuten. De laborant controleert of de beelden duidelijk genoeg zijn. Daarna beoordeelt een radioloog de foto’s.
Is een mammografie pijnlijk?
Een mammografie kan gevoelig of pijnlijk zijn. Dit komt doordat je borst tijdelijk tussen twee platen wordt samengedrukt. Hoeveel pijn je ervaart, verschilt per persoon. Sommige mensen voelen vooral druk, terwijl anderen het onderzoek behoorlijk pijnlijk vinden.
Je kunt het volgende doen om het onderzoek zo prettig mogelijk te maken:
- Vertel de laborant als je borsten gevoelig zijn of als je eerder pijn had tijdens een mammografie
- Probeer rustig te ademen en je schouders te ontspannen
- Geef het meteen aan als de pijn te hevig wordt
Het samendrukken van de borst duurt maar enkele seconden per foto. Het is nodig om het borstweefsel goed in beeld te brengen en de hoeveelheid benodigde röntgenstraling zo laag mogelijk te houden.
Wat betekent een afwijking op een mammografie?
Als de radioloog een afwijking op de mammografie ziet, betekent dit niet automatisch dat je borstkanker hebt. Veel afwijkingen zijn goedaardig. Soms is extra onderzoek nodig om vast te stellen wat er precies te zien is. De arts kan bijvoorbeeld een nieuwe mammografie, een echo of een biopsie voorstellen. Bij een biopsie wordt een klein stukje weefsel afgenomen en in het laboratorium onderzocht.
Ook kalkspatjes kunnen zichtbaar zijn op de foto’s. Dit zijn kleine kalkafzettingen in het borstweefsel. Ze zijn vaak onschuldig, maar het patroon en de vorm kunnen aanleiding geven tot verder onderzoek.
Als je na het bevolkingsonderzoek wordt doorverwezen, probeer dan te onthouden dat een oproep voor vervolgonderzoek nog geen diagnose is. Pas na aanvullend onderzoek kan meestal worden vastgesteld of een afwijking goedaardig of kwaadaardig is.
Is er een alternatief voor een mammografie?
Welk onderzoek geschikt is, hangt af van je klachten, leeftijd en de reden voor het onderzoek. Een echo en een MRI kunnen in bepaalde situaties een aanvulling zijn of worden gebruikt wanneer een mammografie minder geschikt is.
- Echo: gebruikt geluidsgolven en kan helpen om een knobbeltje of andere afwijking te beoordelen.
- MRI: maakt met behulp van een sterk magneetveld gedetailleerde beelden en wordt in specifieke situaties ingezet.
- Mammografie met aanvullende technieken: kan soms meer informatie geven wanneer gewone borstfoto’s onvoldoende duidelijk zijn.
Een echo is niet in alle situaties een volwaardig alternatief voor een mammografie. Vooral bij het bevolkingsonderzoek is de mammografie de gebruikelijke methode om afwijkingen vroeg op te sporen. Bespreek met je huisarts of specialist welk onderzoek in jouw situatie het meest geschikt is.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Wacht niet op een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek als je veranderingen aan je borsten merkt. Maak een afspraak met je huisarts bij bijvoorbeeld:
- Een nieuw knobbeltje in je borst of oksel
- Een ingetrokken tepel die je eerder niet had
- Een verandering van de huid, zoals een kuiltje of verdikking
- Bloed of bruin vocht uit je tepel
- Een verandering in de vorm of grootte van je borst die je niet kunt verklaren
De meeste veranderingen aan de borsten zijn niet het gevolg van borstkanker. Toch is het belangrijk om nieuwe of aanhoudende veranderingen te laten beoordelen. Je huisarts kan bepalen of een mammografie of ander onderzoek nodig is.
Praat mee op ons forum
Heb je vragen over een mammografie, de pijn tijdens het onderzoek of een afwijkende uitslag? Stel je vraag op het forum over kanker van Dokter.nl. Een huisarts leest mee en beantwoordt je vraag. Ook anderen kunnen hun ervaringen met je delen.
