Een prostaatonderzoek kan bestaan uit een lichamelijk onderzoek, een PSA-bloedtest en, als daar aanleiding voor is, een MRI, echo of biopsie. Welk onderzoek nodig is, hangt af van je klachten, leeftijd, familiegeschiedenis en de uitslag van eerdere onderzoeken. Lees hieronder hoe een prostaatonderzoek verloopt, wanneer onderzoek wordt geadviseerd en hoe vaak controle nodig kan zijn.
Hoe gaat een prostaatonderzoek?
Als je met klachten naar de huisarts gaat, bespreekt de huisarts eerst welke problemen je hebt. Het kan bijvoorbeeld gaan om vaak plassen, een zwakke straal, nadruppelen of moeite om de plas op gang te krijgen. Ook wordt gevraagd hoeveel last je ervan hebt en of je je zorgen maakt over een ernstige aandoening.
De huisarts kan vervolgens de prostaat onderzoeken. Je ligt daarbij op je zij of staat voorovergebogen. De huisarts brengt een vinger via de anus naar binnen en voelt aan de prostaat. Dit heet een rectaal onderzoek. De arts beoordeelt onder andere de grootte, vorm en stevigheid van de prostaat. Het onderzoek duurt maar kort en is meestal niet pijnlijk, al kan het wel een vervelend gevoel geven.
Bij plasklachten kan daarnaast urineonderzoek worden gedaan. Soms krijg je een plasdagboek of vragenlijst om beter in beeld te brengen hoe vaak en wanneer je plast.
Welke rol speelt de PSA-test bij prostaatonderzoek?
PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Het is een stof die door de prostaat wordt gemaakt en in het bloed terechtkomt. Met een PSA-test wordt gemeten hoeveel PSA er in je bloed zit. Een verhoogde PSA-waarde kan voorkomen bij prostaatkanker, maar ook bij een vergrote of ontstoken prostaat. Een PSA-test kan daarom niet op zichzelf aantonen dat iemand prostaatkanker heeft. De huisarts kijkt naar de uitslag in combinatie met andere informatie en onderzoeken.
Bij mannen die zich laten onderzoeken op prostaatkanker geldt volgens Thuisarts dat bij een PSA van 3 ng/ml of hoger verder onderzoek in het ziekenhuis nodig kan zijn, als er geen aanwijzingen zijn voor een ontsteking.
Wanneer krijg je een MRI van de prostaat?
Als de huisarts of uroloog aanleiding heeft om verder te onderzoeken of er sprake is van prostaatkanker, volgt meestal een MRI van de prostaat. Op de MRI kan de arts de prostaat goed bekijken en zien of er een gebied is dat verdacht is voor kanker. Ook kan de arts zien waar een mogelijke tumor zit en hoe deze eruitziet.
Een MRI is niet hetzelfde als een diagnose. Als op de beelden een afwijking te zien is of de kans op prostaatkanker groot genoeg is, kan een biopsie nodig zijn. Hierbij haalt de uroloog kleine stukjes weefsel uit de prostaat. Een patholoog onderzoekt deze onder de microscoop.
Hoe gaat een MRI-onderzoek?
Tijdens een MRI lig je in een apparaat dat met een magnetisch veld en radiogolven beelden van de prostaat maakt. De MRI kan helpen om een mogelijke tumor beter in beeld te brengen en om te bepalen of een biopsie nodig is.
Wanneer wordt een echo van de prostaat gemaakt?
Een inwendige echo kan de grootte en vorm van de prostaat zichtbaar maken. Bij dit onderzoek brengt de uroloog een dunne echosonde via de anus naar de endeldarm. Met geluidsgolven worden vervolgens beelden van de prostaat gemaakt.
Een echo kan ook worden gebruikt tijdens een biopsie. De uroloog gebruikt de beelden om te zien waar de naald in de prostaat moet worden geplaatst. De MRI-beelden kunnen daarbij helpen om gericht weefsel te onderzoeken.
Een echo is dus niet standaard onderdeel van ieder prostaatonderzoek. Het onderzoek wordt ingezet als daar in jouw situatie aanleiding voor is.
Vanaf welke leeftijd is prostaatonderzoek zinvol?
Er is niet één vaste leeftijd waarop iedere man standaard een prostaatonderzoek nodig heeft. Bij mannen van 50 tot 75 jaar kan het zinvol zijn om de voor- en nadelen van onderzoek naar prostaatkanker te bespreken. Daarbij spelen onder andere leeftijd, gezondheid en persoonlijke voorkeur een rol.
Bij sommige mannen kan het verstandig zijn om al op jongere leeftijd over onderzoek na te denken. Dit geldt bijvoorbeeld bij een fout in het BRCA2-gen of wanneer prostaatkanker vaker in de familie voorkomt. De leeftijd waarop onderzoek wordt overwogen, kan dan anders zijn.
Vanaf 75 jaar wordt meestal geen onderzoek naar prostaatkanker meer gedaan. Ook bij ernstige andere aandoeningen kan onderzoek minder zinvol zijn. De mogelijke voordelen en nadelen van testen moeten daarom per persoon worden afgewogen.
Hoe vaak moet je de prostaat laten onderzoeken?
Er is geen vast schema waarbij iedere man ieder jaar een prostaatonderzoek moet krijgen. Als je eerder bent onderzocht en de uitslagen waren goed, hangt een eventuele nieuwe PSA-test af van de hoogte van de eerdere waarde, je leeftijd en je persoonlijke situatie.
Thuisarts adviseert bijvoorbeeld om bij een PSA tussen 1 en 3 ng/ml minstens twee jaar te wachten met opnieuw testen. Bij mannen jonger dan 60 jaar met een PSA lager dan 1 ng/ml kan een langere periode worden aangehouden. Vanaf 60 jaar heeft opnieuw testen bij een PSA lager dan 1 ng/ml meestal geen zin meer.
Heb je al prostaatkanker en wordt gekozen voor actieve surveillance? Dan ligt het controleschema anders. In dat geval wordt de PSA-waarde regelmatig gecontroleerd en wordt meestal ieder jaar een MRI gemaakt.
Is preventief prostaatonderzoek nodig als je geen klachten hebt?
Preventief onderzoek naar prostaatkanker is niet voor iedere man vanzelfsprekend. Een test kan voordelen hebben, maar kan ook leiden tot vervolgonderzoeken en behandelingen die achteraf niet nodig blijken. Daarom is het belangrijk om eerst te bespreken wat de mogelijke voor- en nadelen voor jou zijn.
Heb je geen klachten, maar maak je je zorgen omdat prostaatkanker in je familie voorkomt? Bespreek dit dan met je huisarts. Samen kun je bepalen of verder onderzoek voor jou zinvol is.
Wanneer ga je met prostaatklachten naar de huisarts?
Heb je aanhoudende of hinderlijke plasklachten? Bespreek die dan met je huisarts. Een prostaatonderzoek kan helpen om de oorzaak van de klachten te achterhalen. Bij klachten is een PSA-test overigens niet altijd nodig. De huisarts bepaalt op basis van je klachten welke onderzoeken passend zijn.
Maak ook een afspraak als je je veel zorgen maakt over prostaatkanker, bijvoorbeeld door prostaatkanker in je familie. Plasklachten betekenen meestal niet dat je prostaatkanker hebt: prostaatkanker geeft in een vroeg stadium meestal geen klachten.
Praat mee op ons forum
Maak je je zorgen over een prostaatonderzoek en ben je bang dat je tijdens het onderzoek een erectie krijgt? Lees dan het topic intiem onderzocht worden, waarin forumleden hun ervaring delen.
Heb je nog vragen over prostaatonderzoek? Stel je vraag op het forum over penis en testikels van Dokter.nl. Een huisarts leest mee en beantwoordt je vraag.
Bronnen: Thuisarts, Thuisarts, Thuisarts, Kanker.nl, Kanker.nl, Kanker.nl.
