Heb je onveilige seks gehad en vraag je je af hoe groot de kans op een soa is? Je bent niet de enige. Het aantal soa-diagnoses stijgt in Nederland al jaren en tegelijkertijd weten veel mensen niet hoe besmettelijk de meest voorkomende soa’s eigenlijk zijn. In dit artikel lees je hoe groot de kans op een soa is per type infectie, welke factoren het risico bepalen en hoe je een soa voorkomt.
Hoe groot is de kans op een soa: wat bepaalt het risico?
De kans op een soa na onveilige seks is niet voor iedereen gelijk. Verschillende factoren spelen een rol, waaronder het type seksueel contact, het type soa, of je ontvanger of gever bent en of er sprake is van bestaande slijmvliesontstekingen. Anale seks geeft over het algemeen een hoger risico op besmetting dan vaginale seks, omdat het slijmvlies in de anus gevoeliger is voor beschadiging. Orale seks heeft bij de meeste soa’s een lager risico, maar sluit besmetting niet uit. Een bestaande soa-infectie kan bovendien de slijmvliesbarrière verzwakken, waardoor andere infecties makkelijker binnendringen.
Hoe groot is de kans op chlamydia?
Chlamydia is de meest voorkomende soa in Nederland. De overdrachtkans van chlamydia bij onbeschermd vaginaal contact wordt geschat op 28 procent van vrouw naar man en 45 procent van man naar vrouw. Bij seks tussen vrouwen is de kans kleiner maar niet nul: overdracht via vaginaal vocht en slijmvliescontact is mogelijk. Die getallen lijken misschien niet hoog, maar bij herhaald contact met een besmette partner loopt het risico snel op.
Bij seks tussen mannen speelt anaal contact een grotere rol, maar over de exacte besmettingskans per anaal contact bestaan geen betrouwbare cijfers. Wel weten we dat anale chlamydia bij mannen die seks hebben met mannen relatief vaak voorkomt en in de meeste gevallen geen klachten geeft, waardoor het onopgemerkt blijft.
Hoe groot is de kans op gonorroe?
De kans op gonorroe is aanzienlijk hoger dan die op chlamydia. Van man naar vrouw is dat 50 tot 90 procent. Bij herhaald contact met dezelfde besmette partner kan die kans oplopen tot 50 procent van vrouw naar man en 90 procent van man naar vrouw. Bij seks tussen mannen ligt de kans op gonorroe bij anaal contact nog hoger: bij receptief anaal contact wordt die geschat op ongeveer 80 procent en bij oraal contact op ongeveer 60 procent. Bij seks tussen vrouwen zijn betrouwbare overdrachtspercentages niet beschikbaar, maar overdracht via slijmvliescontact is wel mogelijk.
Hoe groot is de kans op syfilis?
De kans op syfilis als je partner een actieve syfiliszweer heeft en jouw slijmvliezen hiermee in aanraking komen, wordt geschat op 30 procent. Er is geen verschil in besmettingskans tussen mannen en vrouwen. Syfilis verloopt in fasen en is in de vroege fase het besmettelijkst, juist omdat de zweertjes dan actief zijn.
Hoe groot is de kans op hiv na onveilige seks?
De kans op hiv na onveilige seks is beduidend lager dan die op bacteriële soa’s, maar de gevolgen zijn ernstiger als het virus onbehandeld blijft. De gemiddelde besmettingskans bij een eenmalig onveilig heteroseksueel contact met iemand die besmet is, wordt geschat op 0,014 procent. Dat klinkt laag, maar bij anaal seksueel contact als ontvanger ligt het risico aanzienlijk hoger. Heb je mogelijk een risicocontact gehad, dan is het belangrijk om snel naar de huisarts of GGD te gaan voor een PEP-kuur, die de besmetting nog kan voorkomen als je die binnen 72 uur start.
Factoren die de kans op een soa verhogen
Naast het type contact zijn er andere factoren die het risico op een soa vergroten. Meerdere of wisselende sekspartners verhogen de kans op blootstelling aan een besmette partner. Seks zonder condoom, ook bij orale seks, geeft altijd een hoger risico. Een bestaande soa-infectie maakt je bovendien gevoeliger voor andere infecties, omdat de slijmvliezen al beschadigd of ontstoken zijn. Dat geldt in het bijzonder voor de combinatie van chlamydia of gonorroe met hiv.
Hoe voorkom je een soa?
Hoe je een soa voorkomt, begint met een paar concrete maatregelen. Een condoom is de meest effectieve bescherming tegen de meeste soa’s en verlaagt het risico op overdracht aanzienlijk. Toch biedt een condoom geen honderd procent zekerheid, omdat soa’s als herpes en syfilis ook via huid-op-huidcontact buiten het condoom kunnen worden overgedragen.
Regelmatig testen is een tweede belangrijke maatregel, zeker als je meerdere of wisselende partners hebt. Veel soa’s geven geen of nauwelijks klachten, waardoor je een infectie kunt hebben en doorsturen zonder dat je het weet. De huisarts of GGD kan een soa-test afnemen en bij een positieve uitslag snel behandeling starten. Voor mensen met een hoger risico op hiv is PrEP een optie. Dit is een dagelijkse pil die de kans op hiv-besmetting sterk vermindert. Bespreek de mogelijkheden altijd met de huisarts als je denkt dat dit voor jou relevant is.
Wanneer testen na onveilige seks?
Hoe groot de kans op een soa ook is, testen is de enige manier om zekerheid te krijgen. Houd wel rekening met de windowfase: de periode na besmetting waarin een infectie nog niet aantoonbaar is in een test. Voor chlamydia en gonorroe is dat doorgaans twee weken, voor hiv en syfilis kan het langer duren. Test je te vroeg, dan kan de uitslag ten onrechte negatief zijn. Bij twijfel na onveilige seks is de huisarts of GGD altijd het juiste eerste aanspreekpunt.
