Syfilis is een seksueel overdraagbare aandoening die in Nederland de laatste jaren vaker wordt vastgesteld. De ziekte verloopt in fasen en kan zonder behandeling ernstige gevolgen hebben voor de organen en het zenuwstelsel. Toch is syfilis, zeker in de vroege fases, goed te behandelen. In dit artikel lees je hoe syfilis ontstaat, welke symptomen er zijn bij vrouwen en mannen en wat de behandeling inhoudt.
Wat is syfilis en hoe raak je besmet?
Syfilis wordt veroorzaakt door de bacterie Treponema pallidum. Deze bacterie wordt overgedragen via direct contact met een syfiliszweer tijdens onveilige vaginale, anale of orale seks. In zeldzame gevallen kan de infectie ook worden overgedragen via een kus, als er een zweertje op de lippen of in de mond aanwezig is. Een besmette moeder kan de bacterie tijdens de zwangerschap ook overdragen op haar ongeboren kind.
Syfilis verloopt in fases
Een kenmerkend aspect van syfilis is dat de ziekte in fasen verloopt, waarbij de klachten per fase sterk kunnen verschillen. Bij tijdige behandeling stopt de infectie in de fase waarin die wordt ontdekt.
Syfilis symptomen vrouw: eerste fase
De eerste fase begint twee tot twaalf weken na de besmetting. Het meest kenmerkende teken is een pijnloze zweer, ook wel harde sjanker genoemd, op de plek waar de bacterie het lichaam is binnengekomen.
Bij een vrouw zijn de syfilis symptomen in de eerste fase:
- Een pijnloze zweer op de schaamlippen, in de vagina, op de baarmoederhals of rondom de anus
- Gezwollen lymfeklieren in de lies of hals
Omdat de zweer bij vrouwen vaak inwendig zit, blijft syfilis in dit stadium regelmatig onopgemerkt. De zweer verdwijnt na drie tot zes weken vanzelf, maar dat betekent niet dat de infectie weg is. Zonder behandeling gaat de ziekte over naar de volgende fase.
Symptomen syfilis bij mannen: eerste fase
Bij mannen zijn de eerste symptomen van syfilis doorgaans beter zichtbaar. Het meest kenmerkende teken is een zweer op de eikel of elders op de penis. Ook op de balzak, rondom de anus of in de mond kan een zweertje verschijnen. De syfilis op de eikel ziet eruit als een rond of ovaal rood wondje dat vrijwel geen pijn doet maar wel sterk besmettelijk is. Ieder contact met dit zweertje kan voldoende zijn om het virus over te dragen.
Tweede fase: algemene klachten
Als syfilis in de eerste fase onbehandeld blijft, treden drie tot zes weken na het verdwijnen van de zweer nieuwe klachten op:
- Een niet-jeukende huiduitslag op de romp, armen en benen
- Griepachtige klachten zoals vermoeidheid, spierpijn en koorts
- Gezwollen lymfeklieren
- Witgrijze bolletjes rondom de geslachtsdelen of anus
- Haaruitval
- Soms klachten aan de ogen of het gehoor
Ook deze klachten verdwijnen zonder behandeling vanzelf, waarna de sluimerfase intreedt. In die fase zijn er geen klachten, maar de bacterie is nog steeds actief in het lichaam en kan orgaanschade veroorzaken.
Behandeling van syfilis
Syfilis is goed te behandelen met antibiotica, bij voorkeur met penicilline via injecties. Hoe eerder de behandeling van syfilis wordt gestart, hoe groter de kans op volledig herstel zonder blijvende schade. Na de behandeling is het belangrijk om tijdelijk geen seksueel contact te hebben, zodat besmetting van een partner wordt voorkomen. Informeer ook sekspartners van de afgelopen maanden, zodat zij zich kunnen laten testen en indien nodig ook behandeld worden.
Na de behandeling wordt het bloed gedurende het eerste jaar regelmatig gecontroleerd om te bevestigen dat de infectie volledig is verdwenen. Ook na een succesvolle behandeling is het mogelijk om opnieuw besmet te raken met syfilis.
Wanneer naar de huisarts?
Vermoed je syfilis op de eikel of elders op de geslachtsdelen of heb je onveilige seks gehad met iemand die mogelijk syfilis heeft? Maak dan een afspraak bij de huisarts of GGD voor een bloedtest. Syfilis is eenvoudig vast te stellen via een bloedtest. Zeker in combinatie met andere soa’s zoals hiv of chlamydia is vroeg testen en behandelen van groot belang.