Restless Legs Syndroom, kun je er iets aan doen?

Tienduizenden mensen in Nederland hebben RLS, ongeveer 1 op de 10 mensen ontwikkelt een zeker mate van RLS op enig moment in zijn of haar leven. Toch is RLS niet bij iedereen even bekend. Dus wat is het Restless Legs Syndroom, en kun je er ook iets aan doen?

Wat is het Restless Legs Syndroom?

Het Restless Legs syndroom (RLS) wordt in het Nederlands aangeduid als het rusteloze benen syndroom (RBS). Het is een neurologische aandoening waarbij je een bijzonder vervelend in (veelal) je benen hebt. Het kenmerkt zich door een irriterend, branderig gevoel diep in de kuiten, bovenbenen, voeten, romp of armen. Hierbij is sprake van een onbedwingbare neiging de benen te bewegen wanneer men in rust is.

Symptomen

Sommige mensen omschrijven de klachten van RLS als:

• Een vervelend, onrustig gevoel in de onderbenen.
• Kriebelend gevoel.
• Tintelingen in de benen.
• Kramp in de benen.
• Elektrisch gevoel in de benen.
• Diep pijnlijk gevoel in de benen.
• Het gevoel gaat alleen maar weg als je je benen beweegt. Je hebt ook het gevoel dat je je benen moet bewegen. Echter, de symptomen neigen terug te keren kort na rust.
• Meestal heb je er ’s avonds of ’s nachts het meest last van. Dat zijn de momenten dat je rust. Het wordt erger als je maar een beperkte ruimte hebt, zoals in een bioscoop of vliegtuig.

Deze symptomen kunnen variëren van een lichte rusteloosheid op bepaalde avonden, tot een hele erge rusteloosheid die iedere avond en nacht voordoet. Het gevolg hiervan kan zijn, dat het de slaap verstoort. Mensen die matige of ernstige symptomen hebben kunnen hier bovenop ook nog eens last krijgen van angst en depressie.

Periodic Limb Movement Disorder

Het blijkt dat ongeveer 80% van de mensen die last hebben van RLS, ook last hebben van een soort spiertrekkingen van de ledematen tijdens de slaap. Dit noemt men Periodic Limb Movement Disorder (PLMD). Soms zijn deze bewegingen heel licht, maar het kan ook zo zijn dat je hele been omhoog schiet. In hoeverre je last hebt van deze nachtelijke bewegingen verschilt van persoon tot persoon. De één slaapt gewoon verder, en een ander kan hierdoor grote delen van de nacht wakker liggen.

Vermoeidheid

Bij veel mensen worden de symptomen in de avond en nacht erger en dat bemoeilijkt vaak het inslapen en het doorslapen. Het gevolg op de lange termijn kan een chronisch slaaptekort zijn, waardoor een chronische vermoeidheid ontstaat.

Oorzaken

De exacte oorzaak van RLS is (nog) onbekend. Bij sommige patiënten is de aandoening (deels) erfelijk bepaald. Verder lijkt de stoornis in de ijzer- of dopaminestofwisseling een rol te spelen. Dopamine is een stof die belangrijk is bij de overdracht van signalen tussen zenuwcellen. Van een aantal aandoeningen of omstandigheden is bekend dat zij RLS kunnen veroorzaken of verergeren. Dit zijn:

• Chronische aandoeningen
  Denk hierbij aan diabetes, nierpatiënten, schildklieraandoeningen en reuma.
• Zwangerschap
  Tijdens een zwangerschap (vooral in het laatste deel van de zwangerschap) heeft ongeveer 15% van de vrouwen last van RLS. In de meeste gevallen verdwijnen de symptomen na de bevalling.
• Medicijnen
  Bepaalde geneesmiddelen kunnen de symptomen uitlokken of verergeren. Dit zou gaan om de meeste antidepressiva, calciumblokkers, sommige medicijnen tegen misselijkheid en allergieën, bepaalde kalmeringsmiddelen (waaronder haloperidol en fenothiazine) en het anti-epilepticum fenytoïne.
• Bloedarmoede
  Bij veel RLS-patiënten wordt bloedarmoede of een laag ijzergehalte in het bloed vastgesteld. Een Ferritine-gehalte beneden 40 ng/mL zou een belangrijke risicofactor kunnen zijn.
• Spataderen
  Bepaalde studies wijzen op een verhoogd risico bij mensen met ernstige spataderen en een verbetering na verwijdering van die spataders.
• Koffie
  Cafeïnehoudende dranken, zoals koffie, thee, warme chocolademelk of frisdranken, kunnen de symptomen verergeren.
• ADHD
  Recente onderzoeken wijzen op een verband tussen RLS en symptomen van ADHD (concentratiemoeilijkheden en hyperactiviteit). Verder onderzoek is nog nodig.
• Leeftijd
  Na je 45ste levensjaar zou je meer kans hebben op het krijgen van RLS.

Behandeling

Alleen in het geval van secundaire RLS, dus als de onderliggende oorzaak bekend is, is genezing van RLS mogelijk. Bij primaire RLS kunnen alleen de symptomen behandeld worden. Wat kun je zelf doen?

Leefstijl

• Voeding
  Meestal wordt aangeraden om koffie en andere cafeïnehoudende producten (zoals chocolade, thee en frisdranken) te vermijden. Ook alcohol kan ervoor zorgen dat de klachten heviger worden en langer aanhouden.
• Vitaminen/mineralen
  Wanneer het blijkt dat je een ijzer– of vitaminegebrek hebt, dan is het mogelijk om dit aan te vullen door ijzer of vitamine B12 in te nemen. Laat voor de zekerheid één keer per jaar je ijzergehalte meten.
• Stop met roken.

Slaaphygiëne

Omdat vermoeidheid en slaperigheid de symptomen van RLS vaak verergeren, is een goede slaaphygiëne erg belangrijk. Een goede slaaphygiëne bestaat uit:

• Zorg voor een koele, rustige en comfortabele slaapomgeving.
• Ga iedere avond op hetzelfde tijd naar bed en sta ook op dezelfde tijd op.
• Zorg voor voldoende uren slaap per nacht om uitgerust wakker te worden.

Lichaamsbeweging

Het lijkt erop dat regelmatige, niet al te intensieve lichaamsbeweging, de symptomen kunnen verminderen. Over het perfecte moment zijn nogal wat discussies. De één raadt het af om kort voor het naar bed gaan veel te bewegen, terwijl anderen baat hebben bij bewegen voor het slapengaan. Experimenteer met wat voor jou het beste werkt, want het kan zeker geen kwaad, om overdag regelmatig wat te bewegen om te zien wat het effect is.

Zelfhulpmiddelen

Er zijn mensen die baat hebben bij warme of koude voetbaden of kompressen.
Ook helpt het bepaalde mensen om op die momenten dat je lang moet zitten, om de geest bezig te houden door wellicht een spannend boek te lezen, je te concentreren op een ingewikkelde puzzel of een computerspelletje.

Alternatieve methodes

Verschillende alternatieve behandelingsmethoden (zoals massage, biofeedback, meditatie, yoga, acupunctuur, acupressuur, etc.) worden vaak ook geadviseerd. Aangezien hier weinig tot geen betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek over bestaat, kunnen hier geen algemene uitspraken over gedaan worden.

Medicijnen

Wanneer je ondanks al deze middelen, last blijft houden van rusteloze benen, dan kan je arts je medicijnen voorschrijven. Van de meeste medicijnen is (nog) niet precies bekend hoe ze werken, maar de klachten kunnen erdoor verminderen. Wanneer de keuze voor medicijnen gemaakt wordt, dan moet je rekening houden met de mate waarin de symptomen het normaal functioneren van iemand belemmeren, ten opzichte van de eventuele bijwerkingen van het geneesmiddel.

Er zijn 4 groepen geneesmiddelen die bij RLS worden gebruikt:

• Geneesmiddelen tegen Parkinson.
• Slaap- en kalmeringsmedicijnen (Benzodiazepines).
• Geneesmiddelen tegen Epilepsie.
• Opiaten.

Bronnen: neurologie.nl, patient1.nl en jeroenboschziekenhuis.nl