Afgelopen week was uitgebreid in het nieuws dat middelbare scholieren tijdens de examens regelmatig Ritalin gebruiken om zich beter te kunnen concentreren. Geïnterviewde scholieren zeggen dat het hun prestaties bevorderd1. Ouders, leraren en GGZ-medewerkers maken zich grote zorgen.

Ik vind dat een beetje overdreven. Natuurlijk is de lijst bijwerkingen die in de bijsluiter van Ritalin staat iets om rekening mee te houden2, maar mijn ervaring met Ritalin-gebruik leert dat deze vooral voorkomen als je de dosering neemt die ik (als ADD’er) voorgeschreven kreeg: drie keer per dag 20mg. Het is misschien en beetje flauw, maar overmatig cafeïne-gebruik geeft dezelfde bijwerkingen: o.a. hoofdpijn, hartkloppingen en angstgevoelens3.

Deze bijwerkingen kunnen al optreden bij doseringen van 200mg, terwijl de gemiddelde koffiedrinkende volwassene zo’n 500 à 600 mg per dag binnenkrijgt3. Waarom is daar geen drukte om? Koffie is sociaal geaccepteerd en geen geneesmiddel op recept. In mijn ogen is hier sprake van de aloude angst voor het onbekende. Angst dat onze kinderen niet goed risico’s kunnen inschatten en angst dat ze ‘de verkeerde kant’ opgaan.

Er lijkt hier dus sprake van enig gebrek aan vertrouwen. Aan de andere kan verwachten ‘wij als maatschappij’ en ouders in het bijzonder wel allerlei hoge prestaties van jongeren. Dat is ook logisch, want je successen en diploma’s open deuren om jezelf te ontplooien als persoon.
Ik wil graag een tegengewicht geven voor deze nadruk op prestaties. Ik denk namelijk dat het Ritalin-gebruik onder scholieren een symptoom is van iets groters en geen probleem dat op zichzelf bestaat. In het boek Statusangst van Alain de Botton4 wordt over deze prestatiedrang geschreven. Alain noemt het de meritocratie: je succes of falen is je eigen verdienste en bepaalt dus jouw waarde als persoon. Als je faalt, heb je ‘gewoon niet hard genoeg je best gedaan’. We kijken neer op losers die het niet gehaald hebben.
Mochten de middelbare scholieren zich van deze meritocratie bewust zijn, dan kan ik me heel goed voorstellen dat ze denken: geef mij maar Ritalin, want de meritocratie kan ik toch nooit veranderen. Ik denk niet dat ze zich ervan bewust zijn. Ik denk dat ze proberen het hoofd te bieden aan de stress en onzekerheid die komen kijken bij de prestatiedruk die ze ervaring. Hoe denk jij daarover? Is het niet eens aan die koffiedrinkende volwassenen om wat minder veeleisend te zijn? Om te benadrukken dat ieder mens een eigen waarde heeft, afgezien van zijn/haar falen of succes?

Geraadpleegde websites/literatuur:
1 Nieuwsberichten over Ritalin-gebruik:
• http://www.nu.nl/eindexamens/3781775/deskundigen-waarschuwen-scholieren-gebruik-ritalin.html
• http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/3658157/2014/05/20/Scholieren-grijpen-naar-Ritalin-de-nieuwe-Dextro-Energy.dhtml
• http://www.nieuws.nl/algemeen/20140520/Eindexamenkandidaten-gebruiken-steeds-vaker-Ritalin-zonder-recept
• http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/602994/2001/03/03/Veel-scholieren-in-VS-gebruiken-Ritalin-als-drug.dhtml
2 Bijsluiter Ritalin http://www.novartispharma.nl/pdf/bijsluiters/Ritalin.pdf
3 Risico’s van cafeïne http://www.unity.nl/cafeine/#risico
Over koffie http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/cafeine.aspx
4 Alain de Botton – Statusangst (2012). Ned. Vertaling: uitgeverij Atlas Contact

[quote]Ik vind dat een beetje overdreven. Natuurlijk is de lijst bijwerkingen die in de bijsluiter van Ritalin staat iets om rekening mee te houden2, maar mijn ervaring met Ritalin-gebruik leert dat deze vooral voorkomen als je de dosering neemt die ik (als ADD’er) voorgeschreven kreeg: drie keer per dag 20mg. Het is misschien en beetje flauw, maar overmatig cafeïne-gebruik geeft dezelfde bijwerkingen: o.a. hoofdpijn, hartkloppingen en angstgevoelens3.[/quote]
Je opmerking over de cafeïne is niet flauw. Overmatig gebruik van stimulantia is altijd af te raden.

Voor de Ritalin is dat echter wel iets anders. Als je Ritalin gebruikt als je ADD/ADHD e.d. hebt wordt daarmee een bepaalde werking beoogt om bepaalde processen in je hersenen, die door de aandoening zijn verstoord, uit te balanceren.
Bij recreatief gebruik is daar natuurlijk geen sprake van. Het gebruik van Ritalin (methylphenidaat,dit is een stof die nauw verwant is aan amfetamine)komt dan toch dicht in de buurt van het gebruik van speed.

In de hersenen zorgt Ritalin voor de afgifte van dopamine en noradrenaline. Ook blokkeert het medicijn de heropname van deze stoffen. Bij mensen met ADD/ADHD is dit proces verstoord.
Bij iemand die dus van zichzelf geen verstoring van dit proces heeft, kan het gebruik van Ritalin wel degelijk schade veroorzaken.

Iedereen moet natuurlijk doen wat hij/zij wil. Vrijheid blijheid. Maar het is onjuist, om recreatief gebruik van middelen zoals Ritalin als ongevaarlijk af te schilderen. Mensen van de GGZ, leraren en ouders maken zich niet onnodig grote zorgen.

Onjuist en onoordeelkundig gebruik van middelen die invloed hebben op de dopamine, noradrenaline en serotonine processen in de hersenen, kunnen wel degelijk psychische problemen veroorzaken.

[quote]Mochten de middelbare scholieren zich van deze meritocratie bewust zijn, dan kan ik me heel goed voorstellen dat ze denken: geef mij maar Ritalin, want de meritocratie kan ik toch nooit veranderen. Ik denk niet dat ze zich ervan bewust zijn. Ik denk dat ze proberen het hoofd te bieden aan de stress en onzekerheid die komen kijken bij de prestatiedruk die ze ervaring[/quote] Er is zeker sprake van prestatiedruk. Maar die is van alle tijden. In mijn tijd, 45 jaar geleden was dat niet anders. Proberen het hoofd te bieden aan stress en onzekerheid door het nemen van een pilletje, is gemakzucht en de weg van de minste weerstand kiezen. Maar dat is wellicht ook iets waar wij als opvoeders eens goed over moeten nadenken. Misschien “kweken” wij die gemakzucht wel aan.

Reageren