De klachten die bij een te traag werkende schildklier horen komen ook voor bij andere aandoeningen. Dat maakt de diagnose vaak moeilijk. Echter, wanneer hypothyreoïdie niet wordt behandeld dan kan dit op termijn leiden tot allerlei complicaties. Eén daarvan is een verhoogd risico op hart en vaatziekten.
Wat is hypothyreoïdie?
De schildklier is een orgaan dat in de hals net onder de adamsappel ligt. Deze klier maakt 2 belangrijke hormonen aan, thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3). Deze hormonen zijn van invloed op elke cel in het lichaam. Zij bepalen onder andere de snelheid waarmee het lichaam vetten en koolhydraten verbruikt. Deze hormonen helpen ook bij het onder controle houden van onze lichaamstemperatuur, hebben invloed op de hartslag en helpen mee met het reguleren van de productie van eiwitten. De schildklier produceert ook calcitonine, een hormoon dat de hoeveelheid calcium in het bloed helpt reguleren.
Wanneer er sprake is van hypothyreoïdie, dan maakt de schildklier te weinig schildklierhormonen aan. Of er gaat iets niet goed bij het transport van de hormonen naar de cellen.
Symptomen van hypothyreoïdie
Als gevolg van een traag werkende schildkier kan iemand last hebben van de volgende klachten:
- Het snel koud hebben
- Gewichtstoename
- Snel moe zijn
- Haaruitval
- Nagels worden brokkelig
- Traagheid in denken en handelen
- Trage stoelgang hebben
- Problemen met de concentratie- en/of geheugen
- Stemmingswisselingen hebben
- Last van slapeloosheid
- Veranderende stem, deze kan hees worden, krakend zijn of lager worden
- Opgezet gezicht
- Obstipatie
- Opgeblazen gevoel hebben
- Soms een vertraagde of onregelmatige hartslag ervaren
- Kortademigheid, oppervlakkige ademhaling
- Bepaalde huidveranderingen: droge, ruwe, koude of bleekgele huid
- Spierzwakte en/of spierkrampen
- Gewrichtspijn
- Stoornissen in de menstruatiecyclus. Denk hierbij aan een onregelmatige, overmatige menstruatie. Soms is er juist sprake van heel weinig bloedverlies en soms geen menstruatie meer
- Libidoverlies (minder zin om te vrijen), bij mannen ook erectiestoornissen
- Tintelingen en doof gevoel in bijvoorbeeld de handen
Omdat de klachten geleidelijk ontstaan, worden geringe veranderingen niet zo snel opgemerkt. Daardoor ontdekt de arts vaak pas laat dat iemand hypothyreoïdie heeft.
Oorzaken van hypothyreoïdie
In de meeste gevallen is een traag werkende schildklier het gevolg van een slecht werkende schildklier. Dit noemen we primaire hypothyreoïdie. Heel soms kan het te wijten zijn aan een probleem van de hypofyse of de hypothalamus, bijvoorbeeld door een goedaardig of kwaadaardig gezwel. Dit noemen we dan centrale hypothyreoïdie.
Mogelijke oorzaken van primaire hypothyreoïdie zijn:
Ziekte van Hashimoto
De ziekte van Hashimoto is één van de belangrijkste oorzaken van een te traag werkende schildklier. Hierbij richt het eigen afweersysteem zich tegen de schildkliercellen, waardoor deze cellen kapotgaan en de schildklier geleidelijk langzamer gaat werken. Het gevolg is dat er steeds minder hormonen aangemaakt worden. De ziekte van Hashimoto is een chronische auto-immuunziekte. Vaak gaat dit gepaard met een vergrote schildklier en/of knobbels op de schildklier. Thyroiditis van Hashimoto komt voornamelijk voor bij vrouwen en de exacte oorzaak is helaas (nog) niet bekend.
Naast Hashimoto thryreoïditis bestaan er ook nog andere vormen zoals; atrofische thryreoïditis, subacute granulomateuze thyroiditis (Ziekte van De Quervain) en stille of pijnloze thyreoïditis.
Bij atrofische thyreoïditis sterven de schildkliercellen af en is de schildklier abnormaal klein. Men denkt dat het gaat om een nasleep of een vergevorderd stadium van de ziekte van Hashimoto.
Subacute granulomateuze thyreoïditis wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een virus. De ontsteking begint meestal vrij plotseling, met een keelontsteking, lichte koorts en hevige pijn in de hals en oren. In de meeste gevallen herstelt iemand spontaan.
Ook stille of pijnloze thyreoïditis is een auto-immuunziekte, waarbij schildklierweefsel wordt afgebroken. Deze vorm komt vooral voor bij vrouwen in het eerste jaar na de bevalling. We spreken dan van een post-partum thyreoïditis.
Als gevolg van een operatie aan de schildklier
Primaire hypothyreoïde kan ontstaan na een operatie, waarbij de schildklier geheel of gedeeltelijk is verwijderd. Hierdoor is er onvoldoende schildklier aanwezig om voldoende hormonen aan te maken.
Na behandeling met radioactief jodium
Na behandeling met radioactief jodium, vooral wanneer dit wordt gegeven vanwege de ziekte van Graves ontstaat vaak hypothyreoïdie.
Bestraling van het hoofd-halsgebied
In sommige gevallen kan hypothyreoïdie ontstaan, nadat iemand bestraald is in het hoofd-halsgebied voor een andere aandoening.
Tekort aan jodium
Vooral in ontwikkelingslanden komt een tekort aan jodium door voeding voor. In de meeste westerse landen wordt jodium toegevoegd aan brood.
Overmatige jodiuminname
Een teveel aan jodium kan het gevolg zijn van het innemen van jodiumtabletten of zeewierpreparaten zoals kelp.
Gebruik van bepaalde medicijnen
Sommige medicijnen die gebruikt worden om hartritmestoornissen te behandelen kunnen hypothyreoïdie veroorzaken. Net als medicatie ter behandeling van een bipolaire stoornis en Interferon-alfa ter behandeling van immuunstoornissen.
Congenitale hypothyreoïdie
Congenitale hypothyreoïdie is een aangeboren aandoening van de schildklier. Hierbj ontbreekt de schildklier geheel of gedeeltelijk. Dit komt bij ongeveer 1 op 2000 pasgeborenen voor. Zonder behandeling kan er onherstelbare beschadiging van de hersenen en/of een groeiachterstand ontstaan. In Nederland worden pasgeboren baby’s door middel van een ‘hielprik’ gescreend op (onder andere) congenitale hypothyreoïdie.
Diagnose hypothyreoïdie
Omdat de symptomen ook bij veel andere aandoeningen voorkomen en heel geleidelijk ontstaan, denkt een arts vaak niet direct aan een schildklierprobleem. Bij een vermoeden zal de arts, naast een lichamelijk onderzoek ook een bloedonderzoek doen. Dit bloedonderzoek kan aantonen of dat de schildklier trager werkt of niet. In het bloed wordt de concentratie van het hormoon dat de schildklier stimuleert (TSH) gemeten. Een te hoge TSH-waarde duidt op een traag werkende schildklier.
Behandeling van hypothyreoïdie
De behandeling bestaat uit het aanvullen van schildklierhormonen, door middel van tabletten of injecties met schildklierhormonen. Het instellen met de juiste hoeveelheid schildklierhormoon kan wel enige tijd in beslag nemen. Maar bijna alle patiënten reageren op een geven moment goed op de behandeling. Vaak voelen de meeste mensen zich na enkele weken al veel beter. Wanneer er ondanks een adequate behandeling, geen verbetering in de klachten zijn, dan kan er sprake zijn van een andere auto-immuunziekte en is verder onderzoek nodig.
Mogelijke complicaties van hypothyreoïdie
Wanneer hypothyreoïdie niet wordt behandeld, dan kan dit op termijn leiden tot allerlei complicaties. Echter, met een adequate behandeling kunnen deze complicaties grotendeels vermeden worden. Mogelijke complicaties zijn:
- Verhoogd risico op hart en vaatziekten
- Vrouwen met hypothyreoïdie raken moeilijk zwanger
- Bij hypothyreoïdie tijdens de zwangerschap bestaat er een verhoogd risico op zwangerschapscomplicaties, zoals:
– pre-eclampsie
– anemie (bloedarmoede)
– vroegtijdige geboorte
– laag geboortegewicht
– miskraam
– ernstige bloedingen na de bevalling
-Risico op mindere ontwikkeling van het zenuwstelsel, een foetale groeivertraging, en een lager IQ.
Bronnen: UMC Utrecht, Radboud umc en MCL
