Ouderdomsvlekken zijn een veel voorkomende, meestal goedaardige huidafwijking. Ongeveer 90% van de Nederlanders van 60 jaar en ouder, heeft wel één of meerdere lentigo-vlekken. Wat is eigenlijk de oorzaak, en kun je ouderdomsvlekken voorkomen?
Ouderdomsvlekken: wat zijn het?
Ouderdomsvlekken, ook wel lentigo, levervlekken of zonnevlekken genoemd, zijn pigmentvlekken. Deze verkleuringen zijn goedaardige pigmentafwijkingen in de huid. De naam ouderdomsvlekken slaat op het feit dat deze vlekken ontstaan bij volwassenen van 40 jaar en ouder. De meest voorkomende plekken waar ouderdomsvlekken ontstaan, zijn het gezicht, het decolleté en op de rug van de handen. Dat zijn ook de plekken die het meeste zonlicht krijgen. Ouderdomsvlekken zijn bijna altijd goedaardig, en heel soms kunnen ze kwaadaardig worden.
Oorzaken van Ouderdomsvlekken
In principe kan iedereen last krijgen van ouderdomsvlekken. Meestal ontstaan ze rond het 40e levensjaar. Sommige mensen hebben erg veel ouderdomsvlekken, terwijl anderen er minder last van hebben.
Een aantal oorzaken van ouderdomsvlekken:
- Beschadiging
Pigmentvlekjes kunnen ontstaan na wondjes, acne of rond een operatielitteken. Deze vorm van pigmentatie wordt ook wel post-inflammatoire hyperpigmentatie genoemd. Het ontstaan van dit pigment is het gevolg van een ontsteking. - Veel blootstelling aan Uv-Straling
Pigmentvlekken worden veroorzaakt door verhoogde activiteit van melanocyten. Melanocyten zijn cellen die melanine produceren. Melanine absorbeert de Uv-straling van de zon om de huid te beschermen. Wanneer de blootstelling aan de zon beperkt blijft, zal dit resulteren in gelijkmatige bruining. Echter, wanneer de huid voor een lange periode aan te veel zon wordt blootgesteld, neemt de activiteit van melanocyten toe en wordt er te veel melanine geproduceerd. Hierdoor ontstaan ouderdomsvlekken op de meest blootgestelde gebieden zoals het gezicht, handen en decolleté. - Erfelijkheid
Erfelijkheid kan een rol spelen bij de ontwikkeling van ouderdomsvlekken. Als één of beide ouders ouderdomsvlekken hebben, is de kans groot dat deze ook bij de volgende generatie voorkomen. - Huidtype
Het type huid op zich is geen veroorzaker van ouderdomsvlekken, echter de lichtere huidtypen hebben er wel meer last van.
Kenmerken van ouderdomsvlekken
Ouderdomsvlekken zijn verkleuringen in de huid, die ontstaan door te veel aanmaak van pigment. Hoe zien ouderdomsvlekken er meestal uit:
- Een ronde bruine vlek (of enkele).
- De vlekken verschillen in grootte.
- In het gezicht vaak op de wang, slaap of voorhoofd.
- Verder komen ze voor op de rug van de handen, het decolleté of schouders.
- Zijn egaal bruin van kleur.
- Ze kunnen langzaam groter worden.
- Er is geen schilfering zichtbaar.
Ouderdomsvlekken voorkomen
Ondanks het feit dat ouderdomsvlekken in principe goedaardig zijn, kunnen ze cosmetisch storend zijn. De vlekken ontstaan vooral in de loop van de jaren. Echter, ouderdomsvlekken kunnen grotendeels voorkomen worden. Het is dan wel van belang om al op jonge leeftijd te beginnen:
- Gebruik een zonnebrandcrème
Gebruik, wanneer je de zon in gaat, altijd een dagcrème of zonnebrandcrème met factor 30 of hoger. Ook wanneer de temperaturen laag zijn, is de zon nog steeds schadelijk voor onze huid. Gebruik dus het hele jaar door een crème met spf bescherming. - Geen zonnebank
Een zonnebank is net zo schadelijk als de zonnestralen. Wanneer je er toch onder gaat, is het belangrijk dat je jezelf goed insmeert met een hoge factor. Maar het vermijden ervan is beter. - Draag hoofdbedekking
Draag een pet of hoed ter bescherming van je gezicht. Dit is alleen nodig op dagen waarop de zon fel schijnt. - Vermijd parfum in de nek
Parfum kan pigmentvlekken in de hand werken. Wanneer je last hebt van donkere vlekjes in de nek, dan is het advies om parfum bijvoorbeeld op de binnenkant van de polsen te spuiten en niet op de nek.
Ouderdomsvlekken verwijderen
Ouderdomsvlekken zijn in principe goedaardig waardoor het niet noodzakelijk is om ze te behandelen. Wanneer je de vlekken storend vindt, kunnen de volgende behandelingen een oplossing zijn:
- Vloeibare stikstof
Het is mogelijk om ouderdomsvlekken te behandelen met vloeibare stikstof. Met een stikstofbehandeling worden de oppervlakkige huidcellen, die pigment bevatten, stuk gevroren en vervangen door nieuwe huidcellen zonder overtollig pigment. Deze behandeling heeft wel een risico. Het kan een witte vlek of zelfs een litteken op de huid nalaten. - Peeling
Bij chemische peelings wordt er gebruikgemaakt van bestanddelen die de dode cellen aan het huidoppervlak verwijderen, en de huid vernieuwen door haar te laten vervellen, of door de huid in de diepte te vernieuwen. - Laserbehandeling
Deze techniek bestaat eruit dat de pigmentcellen door de warmte uiteenvallen. Hierbij worden alleen de cellen behandeld die het overtollige pigment bevatten. Op deze manier verwijdert men plaatselijk en geleidelijk elke niet-homogeen gekleurde vlek. Na één behandeling wordt de ouderdomsvlek zwart, waarna ze loskomen. Het voordeel van een laserbehandeling is dat de kans op littekenvorming heel klein is.
Bij alle behandelingen komt het regelmatig voor dat de ouderdomsvlek, na verloop van tijd weer terugkomt.
Soms kwaadaardig
Een ouderdomsvlek is dus in de meeste gevallen volstrekt goedaardig. Echter, soms kunnen er kwaadaardige pigmentcellen ontwikkelen. Men spreekt dan van lentigo maligna, wat het laatste stadium vóór een melanoom is. Wanneer en/of na hoeveel tijd uit een lentigo een lentigo maligna ontstaat, is nog onbekend. De kans op een kwaadaardige ontaarding wordt geschat op 25%.
Het verschil tussen een lentigo maligna en een gewone ouderdomsvlek, is dat de lentigo maligna een wisselende en grillige pigmentatie heeft. Met andere woorden: het pigment is niet meer egaal, maar er komen wat donkerbruine tot bijna zwarte vlekken in. Ouderdomsvlekken die veranderen, of waar je last van hebt, moeten altijd door de huisarts bekeken worden.
Tot slot
Elke huidvlek, zoals ouderdomsvlekken en moedervlekken, moet in het oog gehouden worden. Vlekken die dikker of groter worden of waarvan de omtrek onregelmatig van vorm wordt, kunnen wijzen op de aanwezigheid van een melanoom, een gevaarlijke huidkanker.
