Een aanval van de ziekte van Raynaud kan heel pijnlijk zijn

De ziekte van Raynaud is een vaataandoening, waarbij de bloedtoevoer naar bijvoorbeeld de vingers of tenen stopt. Wanneer de doorbloeding vervolgens weer op gang komt, dan wordt de huid rood. Dit geeft vaak een pijnlijk en gloeiend/tintelend gevoel in de vingers of de tenen.

Wat is de ziekte van Raynaud?

Bij de ziekte van Raynaud trekken de spiertjes in de wanden van de bloedvaten plotseling samen. Dit wordt vaatkrampen genoemd. Als gevolg van deze vaatkrampen, vernauwt het desbetreffende bloedvat en raakt de bloedstroom belemmerd. Hierdoor kunnen onder andere vingers en tenen verkleuren en verdoofd aanvoelen. De ziekte van Raynaud uit zich meestal voor het eerst in of net na de puberteit. De aandoening komt 8 keer zo vaak voor bij vrouwen als bij mannen.

Er bestaan 2 vormen van de ziekte van Raynaud:

• Primaire vorm
  Wanneer de aandoening geen gevolg is van een andere ziekte, dan praat men van de primaire vorm. Deze vorm komt het meest voor en kan al op jonge leeftijd ontstaan. Ondanks het feit dat het geen ernstige aandoening is, kan iemand er wel veel last van hebben. Het kan verminderen, of soms zelfs wel helemaal overgaan bij het ouder worden.
• • Secundaire vorm
  Wanneer deze aandoening wel het gevolg is van een onderliggende aandoening, praat men van de secundaire vorm. Bij de secundaire vorm is het beloop afhankelijk van de onderliggende ziekte, er kunnen gevoelsstoornissen optreden in de vingertoppen en in ernstige gevallen kunnen er zweertjes wondjes ontstaan die heel pijnlijk kunnen zijn.

De aandoening heet ook wel fenomeen van Raynaud of het syndroom van Raynaud.

Oorzaak van de ziekte van Raynaud

De oorzaak van de ziekte van Raynaud is (nog) onbekend. Wel weet men dat bepaalde factoren een negatieve invloed hebben:

• Een snelle overgang van warm naar koud.
• Vrouwelijke hormonen.
• Roken.
• Middelen tegen migraine.
• Het aanraken van een koud voorwerp.
• Heftige emoties zoals angst, verdriet of woede.
• Langdurig werken met trillende gereedschappen, zoals een boormachine of een kettingzaag.
• Het vaak aanslaan van toetsen (typen, pianospelen).

Maar de ziekte van Raynaud kan ook een onderliggende oorzaak hebben (secundaire vorm). Ziektes waar Raynaud het gevolg van kan zijn:

• Sclerodermie.
• Slagaderverkalking.
• Vaatontstekingen
• Reumatoïde artritis.
• Syndroom van Sjögren.
• Systemische lupus erythematodes (SLE).
• Mixed Connective Tissue Disease (MCTD).
• Myositis.

De secundaire vorm kan ook veroorzaakt worden door bepaalde medicijnen. Denk hierbij onder andere aan bètablokkers.

Symptomen van Raynaud

Het typische verloop van Raynaud heeft meestal 3 fases. Het begint met een witte verkleuring van de huid. Deze gaat vervolgens over in een blauwe verkleuring. Tijdens deze fases is het gevoel verminderd en kan er een heftige pijn optreden. Op het moment dat de doorbloeding weer op gang komt (de herstelfase), dan gaat de verkleuring over in rood. Hierbij heeft iemand vaak last van tintelingen, pijn en zwellingen. Een aanval duurt meestal tussen de 5 en 30 minuten. In de meeste gevallen heeft iemand last van de vingers of de tenen, maar sommige mensen ervaren de klachten in andere delen van het lichaam, waaronder de neus, oren, lippen en/of tong.

Behandeling van Raynaud

In de meeste gevallen is een medische behandeling niet noodzakelijk. Echter, in sommige gevallen zijn de klachten zo ernstig dat een arts een behandeling met medicijnen of een operatie voorstelt.

• Medicijnen
  Wanneer het om een ernstige vorm van Raynaud gaat, kan iemand vaatverwijdende medicijnen of zalven voorgeschreven krijgen. In sommige gevallen kunnen ook bloedverdunnende middelen helpen. Bij zeer ernstige gevallen van secundair Raynaud kan iemand via een infuus medicijnen toegediend krijgen.
• Operaties
  In hele ernstige gevallen van Raynaud kan men overgaan tot het uitschakelen van de zenuw die uiteindelijk de bloedvaten vernauwen. Dit kan gebeuren door het doorsnijden van een zenuw of door het tijdelijk uitschakel van de zenuw door een injectie.
• Overig
  Sommige mensen hebben baat bij bindweefselmassage. Door de massage verbetert de doorbloeding en ontspannen de bloedvaten. Voor bindweefselmassage moet u bij de fysiotherapie zijn of bij een praktijk voor bindweefselmassage.

Wat kun je zelf doen bij Raynaud?

In veel gevallen kun je zelf veel doen om een aanval te voorkomen:

• Bescherm tegen kou
  Bescherm je lichaam tegen de kou door meerdere lagen kleding over elkaar te dragen. Dit isoleert namelijk beter. Daarnaast is het verstandig om ook je handen en voeten goed tegen de kou te beschermen. Sommige mensen hebben een warmtekussentje om de handen of voeten te warmen. Neem liever een bad in plaats van een douche, dit omdat de warmte van een douche minder gelijkmatig is. Je bed kun je voorverwarmen door een warme kruik er in te leggen of door het gebruik van een elektrische deken. Bij een aanval is het, het beste om je handen langzaam op te warmen. Dus niet onder een warme kraan, maar door je handen onder je oksels of tussen je benen te houden.
• Zorg voor een goede bloedsomloop door veel te bewegen
  Beweeg dagelijks minimaal een half uur. Wanneer je graag buiten sport, zorg dan voor voldoende warme kleding. Wanneer je kiest voor zwemmen dan is zwemwater onder de 33 graden Celsius minder verstandig.
• Pas je dagelijkse activiteiten aan
  Huishoudelijke taken, zoals ramen wassen en de koelkast ontdooien kun je beter aan iemand anders vragen. Wanneer je dan toch ‘koude’ werkzaamheden moet doen, trek dan handschoenen aan. Draag geen erg zware boodschappentassen, die knellen namelijk de bloedvaten in de vingers af. Gebruik liever een boodschappenkarretje of rug/schoudertas.
• Stop met roken
  Natuurlijk is roken voor iedereen slecht, maar helemaal voor Raynaud patiënten. Door het roken komt er nicotine in het bloed en nicotine zorgt ervoor dat de bloedvaten samentrekken. Daarnaast daalt de temperatuur in de armen en benen tussen de 2 en 3 graden Celsius bij elke sigaret, sigaar of pijp. Pas na 24 uur is die temperatuur weer normaal. Dus hoe eerder iemand stopt met roken, hoe beter. Al vanaf de eerste dag krijgen hart en bloedvaten het gemakkelijker. Al binnen een half jaar na het stoppen is het totale gunstige effect goed merkbaar.
• Zorg goed voor je huid
  Patiënten met Raynaud hebben snel een droge huid en kloofjes in de handen of voeten. Gebruik neutrale zalfjes zoals lanoline om de huid soepel te houden. Probeer wondjes aan de vingers of tenen te vermijden. Deze genezen namelijk langzamer doordat de doorbloeding minder goed is. Wanneer een wondje niet geneest, ga dan naar je huisarts.
• Eet en drink gezond
  Om de kou te weerstaan heeft het lichaam voedsel als brandstof nodig. Zorg er daarom voor dat je regelmatig eet. Beperk daarnaast de inname van alcohol.
• Vermijd bepaalde medicijnen
  Bepaalde medicijnen, en dan vooral bètablokkers en ergotamine, veroorzaken bij sommige mensen secundair Raynaud. Overleg met je arts of er naar andere medicijnen gezocht kan worden.
• Leer goed om te gaan met emoties en stress
  Bij angst, schrik, verrassing, verdriet, ergernis en opwinding, komt de stof adrenaline vrij in uw lichaam. Deze stof zorgt ervoor dat de bloedvaten samentrekken. Het is een nuttige stof die het lichaam klaar maakt voor een vecht- of vluchtreactie bij (werkelijk of denkbeeldig) gevaar. Echter, wanneer je last hebt van de ziekte van Raynaud dan kan dat dus ook gemakkelijk tot een aanval van vaatkramp leiden. Ook chronische stress zorgt voor een verhoogd adrenalineniveau. Probeer dus zo ontspannen mogelijk door het leven te gaan. Zorg ervoor dat je je emoties uit en leer grenzen te stellen. Maak tijd voor een ontspannende bezigheden zoals een hobby of sport of doe ontspanningsoefeningen.

Bronnen: jeroenboschziekenhuis.nl, mcl.nl en vaatchirurgie.slingeland.nl