Een te hoog cholesterolgehalte is ongezond en gevaarlijk. In het dagelijks leven merk je waarschijnlijk niet veel van een hoog cholesterol, maar het kan leiden tot slagaderverkalking en een hoger risico op een hart- of vaatziekte.
Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die je binnenkrijgt via je voeding en die je lichaam zelf kan aanmaken. Ons lichaam heeft cholesterol nodig om cellen, hormonen en gal te maken. Zonder kunnen we dus niet leven, maar een teveel aan cholesterol is ook niet goed. Om de cholesterol te vervoeren door het lichaam heeft het een drager nodig van eiwit, die we lipoproteïnen noemen.
Het meeste cholesterol in het bloed wordt door lichte lipoproteïnen (LDL-moleculen) vervoerd. Dit cholesterol bouwt en herstelt beschadigingen aan onze weefsels. Het LDL-cholesterol kan zich afzetten in de wand van de slagaders. Daarom wordt LDL-cholesterol ook wel het “slechte cholesterol” genoemd. Het andere soort zijn de zware lipoproteïnen (HDL-moleculen), die brengen het cholesterol weer terug naar de lever. Daar wordt het met de gal afgebroken. HDL heet daarom ook wel het “goede” cholesterol.
Onderweg kan de cholesterol zich nestelen in de wanden van slagaders waardoor deze kunnen vernauwen. Dit proces heet slagaderverkalking. Als slagaders vernauwd zijn, ontstaat er een risico op een hart- of vaatziekte.
Meten is weten
Het meeste cholesterol maakt onze lever zelf aan, maar een klein deel wordt bepaald door wat we eten. Vooral het soort vet, blijkt het cholesterolgehalte te beïnvloeden. Maar wanneer is je cholesterol goed en wanneer is het te hoog? Wanneer je een cholesterolgehalte hebt van 5 of lager, dan is je cholesterolgehalte normaal. Tussen de 5 en de 6,5 dan is je cholesterolgehalte licht verhoogd, tussen de 6,5 en de 8 dan is je cholesterolgehalte verhoogd en bij een cholesterolgehalte van 8 of hoger spreekt men van een sterk verhoogd cholesterolgehalte.
Het cholesterolgehalte wordt gemeten door bloedonderzoek. Het cholesterolgehalte schommelt van nature. Een hoge waarde kan gewoon een uitschieter zijn, en dat is ook de reden waarom er altijd meerdere metingen gedaan worden om zo een betrouwbaar beeld te krijgen van het cholesterolgehalte.
Oorzaken van een te hoog cholesterol
Voeding
Verzadigde vetten zijn een belangrijke oorzaak van een hoog cholesterol. Eet daarom verzadigde vetten met mate. Verzadigde vetten zitten onder andere in producten zoals: roomboter, margarine, vet vlees, volle melkproducten, volvette kaas, slagroom, koekjes, chocolade, chips, snacks en taart. Onverzadigde vetten zitten vooral in noten, zaden, vis, olijven, olijfolie, avocado en halvarine. Het is niet goed om helemaal geen vetten meer te eten, ons lichaam heeft namelijk ook vetten nodig.
Overgewicht
Overgewicht is een oorzaak van een verhoogd cholesterol. Bij een stijgende BMI neemt het totale cholesterolgehalte toe, terwijl het HDL-cholesterolgehalte afneemt. Vooral een appelvormig figuur verhoogt het cholesterol. Vet rondom de buik leidt namelijk tot een verhoogde afgifte van cholesterol aan de bloedbaan, en verhoogd bovendien de kans dat de hoeveelheid HDL-cholesterol zal dalen. Lichaamsbeweging heeft een positief effect heeft op het cholesterolgehalte. Naast een verlaging van het cholesterolgehalte zorgt voldoende lichaamsbeweging voor een hoger HDL-cholesterolgehalte.
Roken en alcohol
Roken verandert de samenstelling van het bloed. Het bloed bevat eiwitten om cholesterol aan te voeren en eiwitten om cholesterol af te voeren: LDL-cholesterol en HDL-cholesterol. HDL-cholesterol gaat slagaderziekte tegen, omdat dit eiwit het cholesterolgehalte in het bloed doet dalen. LDL-cholesterol werkt slagaderziekte juist in de hand. Roken beïnvloedt de verhouding van HDL en LDL in het bloed in ongunstige zin. Verder wordt het bloed door roken dikker, waardoor het minder vlot stroomt en sneller stolt. Daardoor ontstaan makkelijker bloedproppen, die een slagader kunnen afsluiten.Alcohol heeft een ongunstig effect op vetstoffen en LDL-cholesterol in het bloed. Het gehalte aan bepaalde vetten (triglyceriden) en LDL-cholesterol kan stijgen. Mensen met een verstoorde vetstofwisseling kunnen daarom beter matig zijn met alcohol.
Diabetes
Bij suikerziekte wordt regelmatig een laag gehalte van het goede HDL-cholesterol geconstateerd. Dit komt door het hoge gehalte aan triglyceriden, waarvoor VLDL-deeltjes worden geproduceerd die cholesterol van het HDL-cholesterol ‘afpakken’ en opnieuw de bloedbaan in brengen.
Traag werkende schildklier
Door onvoldoende productie van het schildklierhormoon, hebben mensen met een traag werkende schildklier een vertraagde vetstofwisseling. Mensen met een vertraagde schildklierwerking hebben ook vaak een te hoog LDL-cholesterol vanwege minder LDL-receptoren op de levercellen en een verminderde afbraak van de cholesterol.
Nierziekte
Een verstoorde balans in het cholesterolgehalte is één van de klinische kenmerken van een nefrotisch syndroom. Een stijging in de productie van lipoproteïnen, en een verminderde afbraak van lipoproteïnen veroorzaakt een te hoog cholesterol.
Leverziekte
Bij ernstige leverziekten kan de regulatie van onder andere de cholesterol verstoord zijn, met een hoog cholesterol als gevolg.
Bepaalde medicijnen
Het gebruik van prednison, oestrogenen, sommige plaspillen of sommige bètablokkers kunnen een hoger cholesterol veroorzaken. Ervan uitgaande dat je dit medicijn nodig hebt, dan kun je dit natuurlijk niet beïnvloeden tenzij er een goed alternatief voorhanden is. Doe dit altijd in overleg met je arts.
Erfelijke factoren
Naast bovenstaande leefstijl gerelateerde oorzaken en ziektes, kunnen ook erfelijke factoren een rol spelen bij het ontstaan van een verhoogd cholesterol. In Nederland heeft ongeveer 1 op de 400 personen aanleg voor een erfelijke vorm van een sterk verhoogd LDL-cholesterolgehalte in het bloed. De meest voorkomende vorm is Familiaire Hypercholesterolemie (FH).
Geslacht
Mannen hebben van nature een iets lager HDL-cholesterol dan vrouwen, verklaring hiervoor is een gebrek aan het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen. Dit geldt tot de menopauze.
Cholesterol verlagen
Een hoog cholesterol is een risicofactor. Een lager cholesterolgehalte vermindert de kans op hart- en vaatziekten. Het gebruik van medicijnen is echt niet altijd nodig. Begin met een gezonde leefstijl met gezonde en gevarieerde voeding, voldoende beweging en stop met roken.
Bronnen: Hartstichting.nl en cholesterolvoorlichting.nl
