Een spiraal is een van de meest betrouwbare en langdurige vormen van anticonceptie die er bestaat. Je hoeft er jaren niet aan te denken en het is direct omkeerbaar. Toch hebben veel mensen vragen over wat een spiraal precies is, hoe het plaatsen in zijn werk gaat en welk type het beste bij hen past. In dit artikel lees je alles over de spiraal met en zonder hormonen, de bijwerkingen, de kosten en wat je moet doen als een spiraal niet goed zit.
Wat is een spiraal?
Een spiraal is een klein, T-vormig voorwerp van ongeveer drie tot vier centimeter dat door een arts of verloskundige in de baarmoeder wordt geplaatst. Aan de spiraal zitten twee dunne draadjes die tot in de vagina reiken. Die draadjes zijn nodig om hem later weer te kunnen verwijderen. Je voelt ze zelf niet en ze zijn ook niet te voelen tijdens het vrijen.
Er zijn twee soorten spiralen: de hormoonspiraal en de koperspiraal. Welke het beste past, hangt af van je persoonlijke wensen, gezondheid en of je hormonen wilt gebruiken of niet.
Spiraal met of zonder hormonen: wat is het verschil?
De hormoonspiraal geeft plaatselijk in de baarmoeder een kleine hoeveelheid van het hormoon progestageen af. Bekende merken zijn Mirena en Kyleena. Mirena werkt tot wel 8 jaar, Kyleena tot 5 jaar. Het hormoon maakt het slijm in de baarmoederhals dikker, remt de beweeglijkheid van zaadcellen en bouwt het baarmoederslijmvlies nauwelijks op. Bij veel vrouwen wordt de menstruatie daardoor lichter of verdwijnt die helemaal.
De koperspiraal bevat geen hormonen. In plaats daarvan geeft het geleidelijk een kleine hoeveelheid koper af, wat zaadcellen verlamt en inactief maakt zodat bevruchting wordt voorkomen. De meest gebruikte koperspiraal in Nederland is de T-Safe, dat tot 10 jaar kan blijven zitten. Bij de koperspiraal behoud je je eigen menstruatiecyclus, al kan de bloeding de eerste maanden wat heviger of pijnlijker zijn.
Hoe werkt een spiraaltje?
Hoe een spiraaltje precies werkt, verschilt per type. De hormoonspiraal werkt voornamelijk lokaal: de hormonen komen nauwelijks in het bloed terecht, waardoor hormonale bijwerkingen beperkt zijn vergeleken met de pil. De koperspiraal werkt volledig hormoonvrij door de toxische werking van koper op zaadcellen. Beide vormen zijn meer dan 99 procent betrouwbaar. Een koperspiraal kan bovendien worden ingezet als morning-after spiraal als het binnen vijf dagen na onveilig vrijen wordt geplaatst.
Het plaatsen van een spiraal: hoe gaat dat?
Het plaatsen van een spiraal gebeurt door de huisarts of verloskundige. Met behulp van een speculum, ook wel eendenbek genoemd, wordt de baarmoedermond zichtbaar gemaakt. Daarna meet de arts de baarmoeder op en wordt hij ingebracht. De procedure duurt maar een paar minuten. Toch kan het plaatsen van een spiraal pijnlijk zijn, met name op het moment van inbrengen. Pijnstillers innemen voor de afspraak, zoals paracetamol of ibuprofen, kan helpen de ongemakken te beperken.
Na de plaatsing kun je nog enige tijd last hebben van krampen en licht bloedverlies. Dat is normaal en trekt doorgaans binnen een paar dagen weg. Zes weken na het plaatsen volgt een controleafspraak waarbij wordt gecontroleerd of de spiraal goed zit.
Bijwerkingen van de spiraal
De bijwerkingen van een spiraal verschillen per type. Bij de hormoonspiraal kunnen in het begin onregelmatige bloedingen, spotting, hoofdpijn, buikpijn en stemmingswisselingen optreden. Deze bijwerkingen verminderen doorgaans na de eerste maanden. In vergelijking met de pil zijn de hormonale bijwerkingen van de hormoonspiraal minder uitgesproken, omdat de hormonen plaatselijk werken.
Bij de koperspiraal zijn de meest voorkomende spiraal bijwerkingen een hevigere en pijnlijkere menstruatie en tussentijds bloedverlies in de eerste maanden na plaatsing. Na drie tot zes maanden normaliseert dit bij de meeste vrouwen.
Symptomen als een spiraal niet goed zit
Het is zeldzaam, maar een spiraal kan verschuiven of in sommige gevallen door de baarmoederwand heen gaan. Neem altijd contact op met de huisarts als je de volgende symptomen ervaart die erop kunnen wijzen dat hij niet goed zit:
- Hevige, aanhoudende krampen in de onderbuik
- Ongewone of onaangenaam ruikende vaginale afscheiding
- Koorts of algehele malaise kort na plaatsing
- Je kunt de draadjes van de spiraal niet meer voelen, terwijl dat eerder wel zo was
- Bloedverlies buiten de menstruatie om dat niet afneemt
De spiraal verwijderen: hoe werkt dat?
De spiraal verwijderen is eenvoudiger dan het plaatsen. De arts of verloskundige trekt aan de draadjes waarna hij eenvoudig meekomt. Dit is in de meeste gevallen vrijwel pijnloos en duurt slechts een paar seconden. Na het verwijderen van een koperspiraal ben je direct weer vruchtbaar. Na een hormoonspiraal herstelt de vruchtbaarheid doorgaans snel.
Kosten van de spiraal
De kosten van een spiraal hangen af van het type. Een koperspiraal zoals de T-Safe kost ongeveer 70 tot 100 euro. Een hormoonspiraal zoals Mirena of Kyleena kost ongeveer 150 euro. De plaatsing wordt vergoed vanuit de basisverzekering, maar gaat bij sommige zorgverzekeraars van het eigen risico af. De kosten van de spiraal zelf worden vanaf 21 jaar in de meeste gevallen niet vergoed vanuit de basisverzekering, tenzij je aanvullend verzekerd bent. Controleer altijd de polisvoorwaarden van je eigen verzekeraar.
