Voor wie anticonceptie zonder hormonen wil is de koperspiraal een van de meest betrouwbare opties. Het werkt jarenlang, heeft geen invloed op de hormoonhuishouding en je eigen cyclus blijft intact. Toch zijn er ook vragen over de bijwerkingen, de soorten koperspiralen en de betrouwbaarheid. In dit artikel lees je alles over de koperspiraal.
Hoe werkt de koperspiraal?
De koperspiraal is een klein T-vormig of hoefijzervormig voorwerp van kunststof met een dun koperdraadje eromheen. Het wordt door de huisarts of verloskundige in de baarmoeder geplaatst. Koper heeft een toxische werking op zaadcellen: het verlamt ze en maakt ze inactief, waardoor bevruchting wordt voorkomen. Daarnaast maakt de aanwezigheid van de spiraal in de baarmoeder het slijmvlies ongeschikt voor innesteling van een eventueel bevruchte eicel.
De koperspiraal bevat geen hormonen. Je eigen hormoonhuishouding wordt niet beïnvloed, de eisprong blijft plaatsvinden en je menstruatiecyclus blijft behouden. Dat is het grootste verschil met de hormoonspiraal.
Koperspiraal soorten: welke zijn er?
Er zijn verschillende soorten koperspiralen beschikbaar. De meest gebruikte in Nederland zijn de T-Safe en de Multi-Safe. De T-Safe heeft een T-vorm en is geregistreerd voor gebruik tot 10 jaar. De Multi-Safe heeft een hoefijzervorm en is geregistreerd voor 5 jaar. De Multi-Safe short is een iets kleinere variant, geschikt voor vrouwen met een kleinere baarmoeder. De Flexi-T heeft afgeronde hoeken en is beschikbaar in drie varianten met verschillende hoeveelheden koper.
Het Nederlands Huisartsen Genootschap geeft de voorkeur aan T-vormige en hoefijzervormige koperspiralen. Alle genoemde soorten zijn meer dan 99 procent betrouwbaar bij correct gebruik.
De Ballerine-spiraal: wat is er aan de hand?
De Ballerine-spiraal is een ronde koperspiraal die bestaat uit meerdere koperen balletjes. De Ballerine werd in Nederland geplaatst vanaf 2019, maar is sinds 2021 niet meer verkrijgbaar. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd ontving relatief veel meldingen over uitstoting van de spiraal en ongewenste zwangerschappen. Onderzoek door het consumentenprogramma Radar bracht naar boven dat minstens 115 vrouwen zwanger raakten met de Ballerine-spiraal, een aanzienlijk hoger aantal dan op basis van de verwachte foutmarge te verwachten was. Ook werden meldingen gedaan over het vasthechten van de spiraal aan de baarmoederwand en koperresten die niet meer verwijderd konden worden.
Heb je nog een Ballerine-spiraal? Dan adviseert de minister van Volksgezondheid om in gesprek te gaan met de huisarts over verwijdering en een betrouwbaardere vorm van anticonceptie.
Koperspiraal bijwerkingen
De bijwerkingen van de koperspiraal zijn beperkt vergeleken met hormonale anticonceptie, maar ze bestaan wel. De meest voorkomende koperspiraal bijwerkingen zijn:
- Heviger en pijnlijker bloedverlies, met name in de eerste maanden na plaatsing
- Langere menstruaties
- Tussentijds bloedverlies of spotting
- Buikkrampen, zowel tijdens als buiten de menstruatie
Bij de meeste vrouwen normaliseren deze klachten na drie tot zes maanden. In enkele gevallen blijft het bloedverlies blijvend iets heviger dan voor plaatsing. Vrouwen die al van nature last hebben van zware of pijnlijke menstruaties zijn daarmee minder geschikte kandidaten voor de koperspiraal.
Koperspiraal: voor- en nadelen
De voordelen van de koperspiraal zijn aanzienlijk. Het is hormoonvrij, waardoor je eigen cyclus en hormoonhuishouding intact blijven. Het is meer dan 99 procent betrouwbaar en werkt tot 10 jaar. De koperspiraal werkt bovendien als morning-aftermethode als het binnen vijf dagen na onveilig vrijen wordt geplaatst. Je bent na plaatsing direct beschermd en na verwijdering direct weer vruchtbaar.
De nadelen zijn de mogelijke toename van bloedverlies en krampen, met name in de beginfase. Ook moet de spiraal door een arts of verloskundige worden geplaatst en verwijderd. Net als andere vormen van anticonceptie biedt de koperspiraal geen bescherming tegen soa’s.
Koperspiraal en zwanger worden
Na het verwijderen van de koperspiraal ben je direct weer vruchtbaar. De aanmaak van gezond baarmoederslijmvlies herstelt zich na de eerstvolgende menstruatie, waarna een bevruchte eicel zich weer normaal kan innestelen. Er is geen uitlooptijd nodig zoals bij sommige hormonale methoden. Twijfel je over de koperspiraal of wil je weten welk type het beste bij jou past? Bespreek het dan altijd met de huisarts of verloskundige.
