Dement door alcohol: wat overmatig drinken doet met je hersenen

Veel mensen weten dat alcohol schadelijk is voor de lever, maar minder bekend is dat langdurig overmatig drinken ook grote gevolgen heeft voor de hersenen. Dementie door alcohol is een serieuze aandoening die vaker voorkomt dan gedacht. In dit artikel lees je hoe dementie door alcohol ontstaat, welke signalen er zijn en wat je kunt doen om verdere schade te voorkomen.

Wat is dementie door alcohol?

Dementie is een verzamelnaam voor meer dan vijftig ziekten waarbij de hersenen moeite krijgen met het verwerken van informatie. Bij dementie gaan zenuwcellen of de verbindingen daartussen verloren. Iemand met dementie kan problemen krijgen met het onthouden van dingen, de weg weten, communiceren en begrijpen.

Dementie door alcohol, ook wel alcoholgerelateerde dementie (ARD) genoemd, is een vorm van dementie die direct ontstaat door het gebruik van alcohol. Meerdere studies wijzen duidelijk in één richting: overmatig drinken over een langere periode vergroot het risico op dementie aanzienlijk.

Hoe wordt iemand dement door alcohol?

Alcohol heeft direct invloed op de hersenen. Na het drinken verspreidt alcohol zich via het bloed snel door het hele lichaam en bereikt zo ook de hersencellen. Bij langdurig en overmatig gebruik richten de gevolgen zich op meerdere niveaus. Alcohol verstoort de werking van hersencellen en kan ze laten afsterven. Dit treft onder andere de hippocampus, het gedeelte van de hersenen dat verantwoordelijk is voor het geheugen. Wanneer cellen in dit gebied beschadigd raken of afsterven, heeft dat direct gevolgen voor het leervermogen en het onthouden van nieuwe informatie.

Onderzoek laat zien dat bij mensen die langdurig veel drinken zowel de witte stof als de grijze massa in de hersenen afneemt. Dit verlies van hersenweefsel verloopt vaak geleidelijk en lijkt soms op normale veroudering. Ook binge drinken, waarbij iemand het bewustzijn verliest door alcohol, vergroot het risico op dementie later in het leven. 

Dementie door alcohol of Alzheimer?

Alcoholgerelateerde dementie wordt regelmatig aangezien voor Alzheimer, zelfs door artsen. De schade aan de grijze massa verloopt namelijk heel geleidelijk, waardoor de omgeving de eerste tekenen vaak aanziet voor gewone ouderdomsverschijnselen. Toch is er een belangrijk verschil: wanneer iemand op tijd stopt met drinken, kan verdere verslechtering worden gestopt en kunnen sommige functies zelfs gedeeltelijk herstellen. 

Wat zijn de signalen dat iemand dement door alcohol wordt?

Geheugenproblemen zijn vaak een van de eerste opvallende signalen. Iemand vergeet gesprekken, afspraken of gebeurtenissen die kortgeleden hebben plaatsgevonden. Daarnaast kunnen concentratieproblemen optreden en moeite met het nemen van beslissingen. Veranderingen in gedrag en persoonlijkheid zijn eveneens kenmerkend: iemand kan prikkelbaarder worden, emotioneler reageren of zich juist meer terugtrekken. Problemen met planning en het uitvoeren van dagelijkse taken komen ook regelmatig voor.

Hoeveel alcohol vergroot het risico op dementie?

Uit onderzoek van de Lancet Commission blijkt dat het risico op dementie toeneemt vanaf een consumptie van ongeveer 168 gram alcohol per week, wat neerkomt op bijna 17 Nederlandse standaardglazen. Maar ook minder dan dat kan al schade veroorzaken. Recent grootschalig onderzoek onder meer dan 500.000 deelnemers toont aan dat er geen veilige ondergrens lijkt te bestaan. Eerder werd gedacht dat matig drinken een beschermend effect zou kunnen hebben op de hersenen. Die theorie wordt inmiddels weerlegd door grootschalig en neutraal onderzoek. Alcohol beschermt niet tegen dementie, ook niet in kleine hoeveelheden.

Wat kun je doen als je bezorgd bent?

Als je je zorgen maakt over eigen drinkgedrag of dat van iemand in je omgeving, is het goed om eerlijk naar de situatie te kijken. Stoppen of flink minderen met alcohol is de meest effectieve manier om verdere hersenschade te voorkomen. Bij mensen bij wie de schade nog beperkt is, kan herstel van bepaalde hersenfuncties optreden na langdurige onthouding. Wanneer iemand verslaafd is geraakt aan alcohol vraagt dat in veel gevallen om professionele begeleiding. De huisarts is altijd een goed eerste aanspreekpunt en kan doorverwijzen naar de juiste hulp.