Hersenvliesontsteking is een gevaarlijke ziekte die vooral voorkomt bij kinderen en bij mensen met een slechte weerstand. De gevolgen kunnen groot zijn. Zo kan iemand er door in coma raken, een hersenbeschadiging krijgen of overlijden. Vroege herkenning en behandeling van acute hersenvliesontsteking zijn dus van levensbelang.
Wat is hersenvliesontsteking?
Een hersenvliesontsteking is een ontsteking van de vliezen die om de hersenen en het ruggenmerg zitten. Andere benamingen zijn meningitis, meningo-encefalitis of nekkramp. Een hersenvliesontsteking kan zowel door een bacterie als door een virus worden veroorzaakt. Maar in de meeste gevallen is een virus de veroorzaker. Een hersenvliesontsteking veroorzaakt door een bacterie verloopt meestal ernstiger, dan een hersenvliesontsteking die door een virus veroorzaakt is.
Oorzaak van hersenvliesontsteking
Een hersenvliesontsteking kan dus worden veroorzaakt door een virus of door een bacterie.
- Virale hersenvliesontsteking
Een virale ontsteking wordt veroorzaakt door een virus. Dit is de minder ernstige variant. Voorbeelden van virussen die hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken, zijn het ECHO-virus, de bof en Herpes simplex. - Bacteriële hersenvliesontsteking
Bacteriën die deze aandoening kunnen veroorzaken zijn: meningokokken, pneumokokken en Haemophilus Influenzae type B. Deze bacteriën leven normaal gesproken in de neus-keelholte, waar ze onschuldig zijn. Echter, wanneer de weerstand afneemt kunnen de bacteriën zich vermeerderen en verspreiden via de bloedbaan. In sommige gevallen ontstaat er dan een bloedvergiftiging (vooral bij de meningokok). Bovendien kan de bacterie via de bloedbaan in de hersenen en hersenvliezen terechtkomen en hierdoor hersenvliesontsteking veroorzaken.
In principe kan een infectie met meningokokken op iedere leeftijden voorkomen. Echter, het komt meestal voor bij jonge kinderen tot 4 jaar en bij jonge mensen tussen de 14 en 25 jaar. Een ontsteking van het hersenvlies veroorzaakt door pneumokokken dat komt meestal voor bij mensen ouder dan 60 jaar en kinderen die jonger zijn dan 5 jaar.
Een verzwakt immuunsysteem maakt je vatbaarder voor infecties, net als slechte hygiënische omstandigheden. Ook hoofdwonden en infecties aan je ogen, oren en neus kunnen leiden tot hersenvliesontsteking. Daarnaast kan deze aandoening voorkomen als complicatie bij aandoeningen zoals longontsteking, syfilis en tuberculose.
Is een hersenvliesontsteking besmettelijk?
Een virale hersenvliesontsteking is inderdaad besmettelijk. Deze heeft een incubatietijd van 3 weken. Met andere woorden er kan 3 weken zitten tussen het moment van besmetting en dat de eerste symptomen zichtbaar worden.
Een bacteriële hersenvliesontsteking is ook besmettelijk, maar in mindere mate. Zo krijgt niet iedereen die besmet is ook daadwerkelijk een hersenvliesontsteking. Sommige mensen zijn er gevoeliger voor dan anderen. Waar dat aan ligt is niet bekend. De incubatietijd van bacteriële hersenvliesontsteking ligt tussen de 2 en 10 dagen.
Symptomen van hersenvliesontsteking
Bij een virale hersenvliesontsteking zijn de symptomen onder andere:
- Hoofdpijn.
- Koorts.
- Een lichte nekstijfheid.
Bij een bacteriële hersenvliesontsteking kunnen de symptomen zijn:
- Ernstige hoofdpijn.
- Stijve nek.
- Koorts.
- Overgeven.
- Suf en verward zijn.
- Veranderd bewustzijn (slaperig of zelfs bewusteloos).
Symptomen bij kinderen tot 2 jaar:
- Niet willen eten.
- Moeilijk wakker worden.
- Schel huilen.
- Prikkelbaar zijn of juist lusteloos zijn.
- Overgeven en een grauwe teint.
- Baby’s hebben vaak een lagere lichaamstemperatuur dan normaal.
- Huidbloedinkjes. Dit zijn hele kleine paarsrode stipjes die niet weggaan wanneer je er op duwt. Deze stipjes zijn een teken van bloedvergiftiging door de bacteriën. Ze beginnen als kleine speldenknopjes, maar worden geleidelijk groter. Dat gebeurt meestal binnen een paar uur, soms zelfs voordat andere symptomen zichtbaar zijn.
Een kind met hersenvliesontsteking wordt met het uur meer ziek. Zo erg zelfs dat een kind binnen een dag bewusteloos kan raken. Bij volwassenen kan het minder snel gaan. Dit hangt af van de oorzaak. Dus wanneer je vermoedt dat het om een hersenvliesontsteking gaat, neem dan direct contact op met je huisarts, of ga naar het ziekenhuis.
De diagnose hersenvliesontsteking
De diagnose kan met zekerheid gesteld worden nadat vocht dat tussen de vliezen ligt is onderzocht. Dit hersenvocht is verbonden met het ruggenmergvocht. Dat vocht wordt afgenomen door middel van een ruggenprik. Hierbij wordt een naald tussen 2 wervels door in het wervelkanaal geplaatst. Vervolgens kan er dan wat vocht worden afgenomen, wat onderzocht wordt. Dit onderzoek moet duidelijk maken of er sprake is van hersenvliesontsteking en zo ja, of de veroorzaker een bacterie of virus is.
Behandeling van hersenvliesontsteking
Een virale hersenvliesontsteking gaat meestal binnen 1 à 2 weken over zonder behandeling. Er zijn geen ernstige restverschijnselen, en iemand moet vooral heel veel rust houden.
Een bacteriële hersenvliesontsteking moet heel snel behandeld worden. In het ziekenhuis zal direct gestart worden met antibiotica. Vaak zal men hier ook ontstekingsremmers bij geven. Aangezien deze aandoening gevaarlijk kan zijn en tot de dood kan lijden, wordt de behandeling al bij een voorlopige diagnose gestart.
Tot slot
Kinderen worden sinds 1993 via het Rijksvaccinatieprogramma gevaccineerd tegen Hib en sinds 2011 met het DaKTP-Hib-HepB vaccin. Dit vaccin wordt op de leeftijd van 2, 3, 4 en 11 maanden toegediend. Bescherming ontstaat nadat er minstens 3 vaccinaties zijn gegeven. Bij kinderen ouder dan 12 maanden, die nog niet tegen Hib zijn ingeënt, volstaat een eenmalige vaccinatie.
Bronnen: umcutrecht.nl, mcl.nl, rivm.nl en hersenstichting.nl
