Waardoor ontstaan geheugenproblemen?

Vaak staan we niet stil bij de werking van ons geheugen, tot het moment dat het geheugen minder goed werkt en we dingen gaan vergeten. Maar waardoor vergeten we bepaalde dingen en wat kun je er aan doen?

Het geheugen

Het geheugen is het vermogen om informatie te onthouden en het bestaat uit drie aspecten: het opslaan, het bewaren en het terugzoeken van informatie. Het geheugen is zo enorm belangrijk omdat het ons in staat stelt om dingen te leren. Het geheugen is er voor taal, beelden zoals gezichten, geuren en bewegingen.

Soorten geheugen

Ons geheugen bestaat eigenlijk uit twee verschillende delen: het kortetermijngeheugen en het langetermijngeheugen.

Het kortetermijngeheugen

Een synoniem voor het kortetermijngeheugen is het werkgeheugen. In het kortetermijngeheugen wordt informatie zoals cijfers, woorden en namen voor korte tijd opgeslagen. Ook speelt het kortetermijngeheugen een belangrijke rol bij het onthouden van zintuiglijke gebeurtenissen en bewegingen. Het helpt je om zaken te onthouden, zoals wie je nog moet bellen, of dat het brood op is en of we nog iets moeten kopen.

Het langetermijngeheugen

Bij het langetermijngeheugen gaat het om zaken die we langer willen onthouden, en dan kun je denken aan belangrijke gebeurtenissen uit je persoonlijk leven. Maar in het langetermijngeheugen zit ook je algemene kennis en dat is dan weer een deel van het semantische geheugen. Het semantische geheugen is het geheugen dat ontstaat doordat je iets leert. Samen vormen deze twee je declaratieve geheugen. Dan is er ook nog het procedurele geheugen waar onze vaardigheden zoals fietsen of schaatsen in zijn ook opgeslagen.

Om zaken te kunnen onthouden, moeten de hersenen de dingen van het werkgeheugen naar het langetermijngeheugen brengen. Wat we onthouden, is vaak sterk gebonden aan de emotie die ermee gepaard ging. Gebeurtenissen met een sterke positieve of negatieve emotie, onthouden we nu eenmaal beter. Dat geldt ook voor informatie die in de loop der tijd vaak is herhaald.

Oorzaken van geheugenproblemen

De meeste geheugenproblemen ontstaan door een gebrek in aandacht en concentratie. Als we de huissleutels kwijt zijn, komt dat meestal omdat we ze snel ergens neergelegd hebben zonder er bij na te denken. Maar naast aandacht en concentratie zijn er nog een aantal andere oorzaken van vergeetachtigheid:

• Ouderdom
  Wanneer we ouder worden vergeten we steeds vaker dingen. We spreken dan van ouderdomsvergeetachtigheid. Naarmate we ouder worden verandert er wat in de werking van ons geheugen. Ten eerste heeft ons geheugen meer tijd nodig om informatie op te slaan of om herinneringen op te halen. Ten tweede hebben mensen die wat ouder zijn meer moeite met het richten en vasthouden van hun aandacht. Hierdoor wordt de informatie minder goed opgenomen en opgeslagen in ons geheugen.
• Stress
  Spanning en stress blijken een negatieve invloed op ons geheugen te hebben. Spanning kan bijvoorbeeld leiden tot een minder goede nachtrust en dus tot vermoeidheid en concentratieproblemen. Met vergeetachtigheid als gevolg.
• Ziekte
  Vergeetachtigheid kan ook worden veroorzaakt door bepaalde ziekten (zoals een infectieziekte of een aandoening van de schildklier). Ook een vitaminetekort of een niet goed gereguleerde suikerziekte kan een oorzaak zijn van het vergeten van dingen.
• Stemming
  Een sombere stemming maakt dat mensen minder interesse en aandacht hebben voor hun omgeving en de dingen die er zich in afspelen. Informatie wordt dan niet goed opgenomen en niet goed onthouden.
• Medicijnen
  Het gebruik van medicijnen kan ook invloed hebben op het geheugen. Zo kan vergeetachtigheid een bijwerking zijn van bepaalde medicijnen.
• Alcohol
  Het is algemeen bekend dat alcohol tijdelijk een negatieve invloed heeft op het geheugen. Echter, na langdurig en overmatig alcoholgebruik, kan het zelfs leiden tot blijvende geheugenproblemen.

Soms is er meer aan de hand

Of de vergeetachtigheid en de geheugenproblemen ernstig zijn, hangt af van de mate en de beperkingen, die deze vergeetachtigheid met zich meebrengt in het dagelijks leven. Natuurlijk kan ouderdomsvergeetachtigheid soms vervelend zijn, maar het is niet ernstig. Maar wanneer er andere beperkingen bij komen en iemand kan steeds minder goed voor zichzelf zorgen, dan is de toestand ernstiger. De geheugenklachten kunnen dan een voorloper zijn van dementie.

Wanneer je je zorgen maakt over je geheugen ga dan even langs je huisarts. Deze kan je dan doorverwijzen om je klachten verder te laten onderzoeken.

Wat kun je zelf doen?

Een probleem oplossen gaat het beste door de oorzaak van het probleem te achterhalen. Niet elk geheugenprobleem heeft de zelfde oorsprong. Wanneer een geheugenprobleem zich voordoet, is het goed om na te gaan waar het aan lag. Maar daarnaast hebben een gezonde leefstijl, en een bepaalde vorm van hersentraining, een positieve invloed op je geheugen.

Gezonde leefstijl

Onderzoek wijst uit dat een leefstijl met voldoende slaap, gezonde voeding en beweging, bijdraagt aan een goede mentale conditie. De stelling is dat wat goed is voor het hart, ook goed is voor de hersenen. Een goede en regelmatige nachtrust van minimaal zeven uur helpt ons bijvoorbeeld onthouden wat we overdag geleerd hebben. Een gezond en gevarieerd voedingspatroon met voldoende antioxidanten, vitamines, mineralen en vetzuren blijkt onze cognitieve functies te ondersteunen. Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op je concentratie, informatieverwerking en het geheugen.

Hersentraining

Naast het aanhouden van een gezonde leefstijl, is het van belang om je hersenen regelmatig uit te dagen. Door vaak nieuwe activiteiten te ondernemen draag je bij aan het onderhoud van de cognitieve functies. Het risico op hersenaandoeningen waarbij het cognitief functioneren wordt aangetast, zoals dementie, wordt door dagelijkse hersengymnastiek verminderd. Je kunt je hersenen al trainen door een taalcursus te volgen of gitaar te leren spelen, maar het kan ook zijn dat je eens een andere puzzel maakt dan dat je gewend bent. Deze nieuwe of afwijkende activiteiten zorgen ervoor, dat je de hersenen stimuleert om flexibel te blijven en nieuwe verbindingen aan te blijven maken.

Verder kan het handig zijn om gebruik te maken van geheugensteuntjes zoals:

Externe geheugensteuntjes

• Schrijf dingen op die je moet doen of onthouden.
• Gebruik een agenda of kalender voor belangrijke data of gebeurtenissen.
• Leg je spullen op een vaste/opvallende plek.

Interne geheugensteuntjes

• Gebruik ezelsbruggetjes.
• Herhaal en concentreer je op de te onthouden informatie.
• Breng wat je hoort of leest in verband met iets dat je al weet.
• Visualiseer zaken.

Bronnen: Hersenstichting en menzis.nl