Wie last heeft van hooikoorts heeft vast weleens het woord histamine horen vallen. Histamine bij hooikoorts is de stof die verantwoordelijk is voor vrijwel alle klachten die mensen met een pollenallergie kennen: het niezen, de loopneus, de jeukende ogen en de vermoeidheid. Maar wat is histamine precies, hoe komt het vrij en waarom reageert het ene lichaam er veel heftiger op dan het andere?
Wat is histamine?
Histamine is een natuurlijk eiwit dat het lichaam zelf aanmaakt en dat altijd in kleine hoeveelheden aanwezig is. Het speelt een rol bij verschillende lichaamsprocessen, zoals de aanmaak van maagzuur, het slaap-waakritme en de regulatie van de bloeddruk. Histamine is dus geen schadelijke stof op zichzelf. Het wordt pas problematisch wanneer er te veel van vrijkomt, wat bij hooikoorts en histamine het geval is.
Een groot deel van de histamine in het lichaam ligt opgeslagen in mestcellen, een type immuuncel dat zich bevindt in de slijmvliezen van de neus, ogen, keel en longen. Precies de plekken waar pollen als eerste in contact komen met het lichaam.
Hoe komt histamine vrij bij hooikoorts?
De eerste keer dat iemand in contact komt met pollen waarvoor hij of zij gevoelig is, maakt het immuunsysteem antistoffen aan die IgE worden genoemd. Die IgE-antistoffen hechten zich aan de mestcellen en wachten daar als het ware op de volgende blootstelling. Bij een volgend contact met dezelfde pollen binden de polleneiwitten aan de IgE op de mestcellen. Dat is het signaal voor de mestcel om open te barsten en een lading chemische stoffen vrij te laten, waaronder histamine.
Dat proces verloopt razendsnel, wat verklaart waarom hooikoorts symptomen soms al binnen minuten na buiten komen optreden. Naast histamine komen ook andere ontstekingsstoffen vrij, zoals leukotriënen en bradykininen, die de allergische reactie verder versterken en verlengen.
Wat doet histamine bij hooikoorts in het lichaam?
Eenmaal vrijgekomen bindt histamine zich aan zogenoemde histaminereceptoren in de weefsels. In de neus zorgt dat voor zwelling van het slijmvlies, verhoogde slijmproductie en een jeukend gevoel, wat leidt tot niezen en een verstopte of lopende neus. In de ogen verwijdt histamine de bloedvaatjes, wat roodheid, zwelling en tranende ogen veroorzaakt. In de keel en luchtwegen kan histamine leiden tot irritatie, een kriebelhoest of bij mensen met astma zelfs benauwdheid.
Histamine heeft ook een directe invloed op de hersenen. Als neurotransmitter beïnvloedt het de alertheid en het energieniveau. Een te hoge histamineconcentratie kan leiden tot vermoeidheid, futloosheid en concentratieproblemen. Lees meer over hooikoorts en vermoeidheid en hoe dat de kwaliteit van het dagelijks leven beïnvloedt.
Waarom reageert niet iedereen even sterk?
Hoe hevig de reactie op histamine is, verschilt per persoon. Ieder lichaam heeft een eigen drempelwaarde voor histamine. Zolang de hoeveelheid onder die drempel blijft, zijn er geen klachten. Overschrijdt de hoeveelheid de drempel, dan treden allergische reacties op.
Die drempelwaarde wordt niet alleen bepaald door de hoeveelheid pollen in de lucht, maar ook door andere factoren die de histaminebelasting verhogen. Zo kan ook histamine uit voeding bijdragen aan de totale hoeveelheid in het lichaam. Wie al veel histamine aanmaakt door een hoge pollenconcentratie én bovendien histaminerijke voeding eet zoals oude kaas, rode wijn of gefermenteerde producten, kan sneller over de drempel gaan. Lees meer over de samenhang tussen hooikoorts en voeding en welke voedingsmiddelen je beter kunt vermijden tijdens het pollenseizoen.
Ook stress kan de histaminedrempel verlagen, omdat stress het immuunsysteem activeert en mestcellen gevoeliger maakt voor prikkels. Dat verklaart waarom mensen in drukke of stressvolle periodes soms merken dat hun hooikoortsklachten erger zijn dan anders.
Hoe kun je de werking van histamine bij hooikoorts remmen?
De meest directe manier om de effecten van hooikoorts door histamine te beperken is het gebruik van antihistaminica. Die blokkeren de histaminereceptoren in de weefsels, zodat histamine er niet meer aan kan binden en de allergische reactie wordt gedempt. Ze verminderen het vrijkomen van histamine zelf niet, maar remmen wel de klachten die het veroorzaakt.
Naast medicijnen zijn er ook andere manieren om de histaminebelasting te beperken. Het vermijden van histaminerijke voeding tijdens het pollenseizoen, voldoende water drinken, stress beperken en pollencontact minimaliseren zijn allemaal maatregelen die de totale histaminelast in het lichaam kunnen verlagen. Voor mensen bij wie antihistaminica onvoldoende helpen, kan immunotherapie een optie zijn. Daarbij wordt het immuunsysteem stap voor stap gewend aan het allergeen, waardoor de mestcellen minder snel reageren en er minder histamine vrijkomt. Bespreek de mogelijkheden altijd met de huisarts.
