Dat alcohol schadelijk is voor de lever en het hart weten de meeste mensen wel. Maar dat er een verband bestaat tussen alcohol en kanker, is veel minder bekend. Toch is er overtuigend wetenschappelijk bewijs dat alcohol de kans op minstens zeven soorten kanker vergroot, ook bij relatief weinig drinken. Het is een onderwerp waar nog te weinig over gesproken wordt, terwijl de gevolgen groot kunnen zijn.
Hoe veroorzaakt alcohol kanker?
Wanneer je lichaam alcohol afbreekt, ontstaat er een giftige stof die acetaldehyde wordt genoemd. Deze stof kan het DNA in lichaamscellen beschadigen, wat een eerste stap kan zijn in de ontwikkeling van kanker. Dit proces vindt al plaats in de mond, keel en slokdarm, nog voordat de alcohol via het bloed verder het lichaam intrekt. Daarnaast verhoogt alcohol het niveau van bepaalde hormonen, waaronder oestrogeen. Een hogere oestrogeenspiegel vergroot het risico op hormoongevoelige vormen van kanker, zoals borstkanker. Ook beschadigt chronisch alcoholgebruik het slijmvlies in de mond, keel en slokdarm rechtstreeks. Cellen in deze gebieden kunnen door langdurige irritatie minder goed functioneren en uiteindelijk kwaadaardig worden.
Bovendien leidt overmatig drinken vaak tot een slechter voedingspatroon. Het lichaam neemt dan minder belangrijke vitamines op, waaronder vitamine B. Door dit tekort neemt het risico op schade aan cellen verder toe. Wat alcohol met je lichaam doet en de relatie tussen kanker en alcohol gaat daarmee veel verder dan de effecten die je direct na het drinken merkt. De schade bouwt zich stilletjes op, soms over jaren.
Welke soorten kanker hangen samen met alcohol?
Voor zeven soorten kanker bestaat een bewezen verband tussen alcohol en kanker: mondkanker, keelkanker, strottenhoofdkanker, slokdarmkanker, leverkanker, darmkanker en borstkanker. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat alcohol ook het risico op maag- en alvleesklierkanker kan verhogen, al is het bewijs daarvoor nog niet volledig. Bij borstkanker is het verband opvallend direct: al bij één glas alcohol per dag neemt het risico toe. Dat geldt ook voor kanker van de mond, keel en slokdarm, gebieden die als eerste in contact komen met alcohol. Leverkanker hangt sterk samen met langdurig overmatig drinken, waarbij de lever zo beschadigd raakt dat er levercirrose ontstaat. Een deel van de mensen met levercirrose ontwikkelt op latere leeftijd leverkanker.
Het soort drankje maakt daarbij niet uit. Of je nu bier, wijn of sterke drank drinkt: het gaat om de stof alcohol zelf. En hoe meer je drinkt, hoe groter het risico. Maar ook bij lichte consumptie is er al sprake van een verhoogd risico. Een volledig veilige ondergrens bestaat niet.
Weinig bewustzijn over link alcohol en kanker
Ondanks het duidelijke wetenschappelijke bewijs weten veel mensen niet dat alcohol kankerverwekkend is. Dat terwijl alcohol na roken de belangrijkste beïnvloedbare risicofactor is voor het ontstaan van kanker. De link tussen kanker en alcohol is bovendien niet beperkt tot zware drinkers. Ook mensen die zichzelf als matige drinker zien, lopen een verhoogd risico. Het idee dat een glas wijn per dag gezond is, leeft nog steeds bij veel mensen, maar is inmiddels achterhaald. Er is geen hoeveelheid alcohol waarvan bewezen is dat die veilig is als het gaat om kanker.
Wat kun je zelf doen?
Minder drinken of volledig stoppen verlaagt het risico op kanker direct. Elk glas minder telt, ook als je al jaren drinkt. Voor mensen die merken dat minderen lastig is, kan het herkennen van signalen van te veel drinken een eerste stap zijn. Wanneer iemand verslaafd is geraakt aan alcohol is professionele begeleiding vaak de meest effectieve weg. De huisarts kan hierin doorverwijzen naar passende zorg.
