Plots je hoofd voelen gloeien, een rode vlekkerige hals en zweten terwijl het buiten gewoon normaal weer is. Opvliegers zijn voor veel vrouwen in de overgang een van de meest herkenbare en vervelende klachten. Maar wat zijn opvliegers precies, hoe voelt zo’n moment en wat kun je ertegen doen? In dit artikel lees je alles over de oorzaak van opvliegers, de rol van stress en welk middel het meeste verlichting geeft.
Wat zijn opvliegers?
Opvliegers zijn plotselinge, intense warmtegolven die je vooral in het gezicht, de hals en de borst voelt. Ze gaan vaak gepaard met roodheid van de huid, zweten en soms een versnelde hartslag. Na de warmtegolf kan een koud, rillerig gevoel volgen. Een opvlieger duurt gemiddeld enkele minuten, maar de frequentie en intensiteit verschillen sterk per vrouw. Sommige vrouwen hebben er één per dag, anderen meerdere per uur. Nachtelijk zweten is in feite een opvlieger die ’s nachts optreedt en de slaap verstoort.
Hoe voelt een opvlieger?
Het is moeilijk te omschrijven hoe een opvlieger voelt als je het nog niet hebt meegemaakt. Het begint doorgaans met een plotseling opkomende hittegolf vanuit de borst of buik, die zich razendsnel verspreidt naar het gezicht en de hals. De huid kleurt rood, het zweet breekt uit en het hart kan sneller gaan kloppen. Sommige vrouwen ervaren daarbij een licht angstig of onrustig gevoel. Daarna, soms binnen enkele minuten, volgt een afkoeling die kan aanvoelen als rillen of koud worden. De combinatie van heet en koud achter elkaar maakt het een onaangename ervaring, zeker als die meerdere keren per dag of nacht optreedt.
Oorzaak van opvliegers
De oorzaak van opvliegers ligt in de hormonale veranderingen tijdens de overgang. Tijdens de overgang daalt de aanmaak van oestrogeen, een hormoon dat onder andere de lichaamstemperatuur helpt reguleren. Door die daling raakt de hypothalamus, het temperatuurcentrum in de hersenen, van slag. De hypothalamus registreert ten onrechte dat het lichaam oververhit raakt en stuurt een afkoelsignaal: de bloedvaten verwijden zich, de doorbloeding neemt toe en je begint te zweten. Dat is de opvlieger.
Opvliegers door stress
Naast de hormonale oorzaak speelt stress een grote rol bij het uitlokken en verergeren van opvliegers. Stress verhoogt het cortisolniveau in het lichaam, wat ten koste gaat van de aanmaak van oestrogeen en de drempel voor een opvlieger verlaagt. Vrouwen die veel druk ervaren, merken dan ook vaak dat hun opvliegers in drukke periodes heviger zijn en vaker voorkomen. Andere bekende triggers zijn alcohol, cafeïne, gekruid eten, warme dranken en een warme of benauwde omgeving. Door opvliegers door stress te herkennen als patroon, kun je gerichter ingrijpen.
Welke vrouwen krijgen opvliegers?
Opvliegers komen voor bij tot tachtig procent van de vrouwen in de overgang en beginnen vaak al in de perimenopauze, de aanloopfase voor de laatste menstruatie. Ze kunnen gemiddeld zeven jaar aanhouden, al verschilt dat sterk per vrouw. Vrouwen die roken, kampen met overgewicht of veel stress ervaren, hebben gemiddeld meer last van opvliegers dan vrouwen bij wie deze factoren niet spelen.
Beste middel tegen opvliegers
Er is niet één beste middel tegen opvliegers dat voor elke vrouw werkt. Dat hangt af van de ernst van de klachten, de persoonlijke voorkeur en de medische situatie. Hormoontherapie is de meest effectieve medische behandeling en vermindert de frequentie en intensiteit van opvliegers aanzienlijk. Bij vrouwen voor wie hormoontherapie niet geschikt is, kunnen bepaalde niet-hormonale medicijnen zoals clonidine worden voorgeschreven. Die beïnvloeden de bloedvaten en temperen de heftigheid van de opvliegers.
Naast medicijnen zijn er leefstijlaanpassingen die merkbaar kunnen helpen. Regelmatig bewegen helpt adrenaline af te breken en vermindert de frequentie van opvliegers. Ontspanningstechnieken zoals mindfulness, yoga of ademhalingsoefeningen zijn effectief bij het verminderen van de intensiteit. Draag luchtige kleding in laagjes die je makkelijk kunt uitdoen, slaap op katoenen beddengoed en zorg ’s nachts voor voldoende frisse lucht via een ventilator of een geopend raam.
Wanneer naar de huisarts?
Als opvliegers je slaap structureel verstoren, je dagelijks functioneren belemmeren of gepaard gaan met andere klachten, is een bezoek aan de huisarts verstandig. Die kan beoordelen welke behandeling het beste past bij jouw situatie en klachtenpatroon.
