Je hebt het misschien weleens gehoord: wortels zijn goed voor je ogen. Veel ouders gebruikten dit argument om kinderen groenten te laten eten. Maar is wortel goed voor je ogen? Of is dit gewoon een fabeltje dat al generaties wordt doorverteld? Het antwoord ligt ergens in het midden: er zit een kern van waarheid in, maar het verhaal is genuanceerder dan je misschien denkt.
Waarom is wortel goed voor je ogen?
De reden waarom wortel goed is voor je ogen, heeft alles te maken met een stofje genaamd bètacaroteen. Dit is de kleurstof die wortels hun kenmerkende oranje kleur geeft. Bètacaroteen wordt in het lichaam omgezet in vitamine A, ook wel retinol genoemd. Deze vitamine is essentieel voor het goed functioneren van de ogen.
In het netvlies, de lichtgevoelige laag achter in het oog, bevinden zich lichtgevoelige cellen: de kegeltjes en de staafjes. De staafjes zijn met name verantwoordelijk voor het zien bij weinig licht, zoals in de schemering. Deze cellen bevatten een lichtgevoelig pigment dat is opgebouwd uit een stofje genaamd retinal. Dit is weer wordt gemaakt van vitamine A. Zonder voldoende vitamine A kan dit pigment niet goed worden aangemaakt, wat kan leiden tot problemen met zien in het donker.
Wortel en nachtblindheid
Een langdurig en ernstig tekort aan vitamine A kan leiden tot nachtblindheid. Dit is het onvermogen om goed te zien bij schemer of duisternis. Omdat wortels rijk zijn aan bètacaroteen, kunnen ze inderdaad bijdragen aan het voorkomen van deze specifieke vorm van slechtziendheid. In die zin klopt het dus wel: wortel is goed voor je ogen, zeker als het gaat om een tekort aan vitamine A.
Toch is een vitamine A-tekort in westerse landen als Nederland zeldzaam. De meeste mensen krijgen via een gevarieerd voedingspatroon ruim voldoende vitamine A binnen, ook zonder extra wortels te eten. Andere bronnen van vitamine A zijn bijvoorbeeld lever, eieren, boter en zuivelproducten. Wie voldoende van deze producten binnenkrijgt, heeft dus geen wortels nodig om een tekort te voorkomen.
Verbetert wortel je gezichtsvermogen?
Hier wordt het verhaal genuanceerder. Wortel eten kan een bestaand vitamine A-tekort verhelpen, en daarmee nachtblindheid door dat tekort voorkomen. Maar wortel eten kan geen bijziendheid of verziendheid corrigeren en het maakt je gezichtsvermogen ook niet beter dan het al is als je geen tekort hebt. Deze veelvoorkomende oogafwijkingen ontstaan door de vorm van het oog of het hoornvlies, en daar heeft vitamine A geen invloed op. Wie een bril of contactlenzen draagt vanwege bijziendheid of verziendheid, zal daar dus niet vanaf komen door veel wortels te eten.
De mythe uit de Tweede Wereldoorlog
Het hardnekkige idee dat wortels je nachtzicht spectaculair verbeteren, stamt uit de Tweede Wereldoorlog. De Britse Royal Air Force ontwikkelde destijds een geheime radartechnologie waarmee piloten ook ’s nachts vijandelijke vliegtuigen konden opsporen. Om de aandacht af te leiden van deze geheime technologie, verspreidde de Britse overheid het verhaal dat hun piloten zo goed in het donker konden zien dankzij het eten van grote hoeveelheden wortels. Historici verschillen van mening of dit vooral bedoeld was om de Duitsers te misleiden of juist om het Britse publiek gerust te stellen en de consumptie van wortels tijdens de rantsoenering te stimuleren. Het verhaal bleek zo hardnekkig dat het decennia later nog steeds wordt verteld.
Wortel en oogaandoeningen op oudere leeftijd
Naast het voorkomen van nachtblindheid bij een tekort, wordt er ook onderzoek gedaan naar de rol van voeding bij leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD), een oogaandoening die vooral op oudere leeftijd voorkomt.
Grootschalig wetenschappelijk onderzoek, waaronder de bekende AREDS-studies, heeft aangetoond dat bepaalde voedingsstoffen zoals luteïne, zeaxanthine, vitamine C, vitamine E en zink het risico op verdere achteruitgang bij mensen die al LMD hebben, kunnen verminderen. Bètacaroteen maakte aanvankelijk ook onderdeel uit van deze supplementformule, maar is later vervangen door luteïne en zeaxanthine. Onder andere omdat een hoge inname van bètacaroteen bij rokers in verband werd gebracht met een verhoogd risico op longkanker.
Is wortel wel of niet goed voor je ogen?
Is wortel dan wel of niet goed voor je ogen? Het antwoord is genuanceerd. Wortels dragen bij aan een gezonde inname van vitamine A, wat belangrijk is voor het gezichtsvermogen in het donker en het voorkomen van nachtblindheid bij een tekort. Maar het idee dat je door wortels te eten een scherper gezichtsvermogen krijgt of van je bril afkomt, is onjuist. Voor een goede ooggezondheid is een gevarieerd voedingspatroon met voldoende groente en fruit belangrijker dan het overmatig eten van één specifiek product.
