Waarom gapen we eigenlijk?

Gapen kan bijzonder aanstekelijk werken en de meeste mensen denken dat gapen te maken heeft met vermoeidheid of juist met verveling. De werkelijkheid is misschien wel wat complexer en mysterieuzer dan dat. Waarom gapen we eigenlijk? Wat zijn de oorzaken van gapen?

Wat is gapen?

Gapen is een reflex die vanuit de hersenstam wordt gestuurd. Wanneer een gaap begint, dan is deze bijna niet meer te stoppen. Je spieren spannen zich aan, je mond gaat open en je longen zuigen lucht naar binnen. Bij een volledige gaap gaan automatisch je ogen dicht en soms rekken mensen zich uit. Traanogen als gevolg van gapen komt bij sommige mensen voor. Dit komt omdat de gezichtsspieren op de traanbuisjes drukken. Maar er treden nog een aantal veranderingen in je lichaam op. Je hartslag gaat omhoog, je bloeddruk stijgt en je kleine bloedvaten vernauwen zich.

Waarom gapen we?

Wat de oorzaak van gapen is, dat is nog niet helemaal duidelijk. Er bestaan wel een aantal hypothesen. Waar de wetenschappers het wel over eens zijn is dat we vooral gapen (of geeuwen) bij vermoeidheid en verveling. Geeuwen of gapen wordt meestal geassocieerd met moeheid of slaperig zijn. Wetenschappers hebben aangetoond dat gapen het meest optreedt tijdens de uren voordat je in slaap valt en net nadat je wakker bent geworden. Bij gapen neemt de spierspanning toe. Bij slaperigheid en vermoeidheid kan de spierspanning namelijk dalen waardoor we beginnen te gapen. Daarbij rekken we onze spieren.

Mogelijke oorzaken van gapen

Daarnaast is de oorzaak van gapen vaak onderwerp van discussie. Wij hebben een aantal mogelijke oorzaken van gapen op een rij gezet.

1. Zorgt voor meer lucht in de longen
   Wereldwijd is men van mening dat gapen een mechanisme van ons lichaam is om meer zuurstof binnen te krijgen en om meer CO2 uit te kunnen ademen. Ondanks het feit dat deze theorie vaak getest is, bleek er geen verband te zitten tussen een hogere CO2 gehalte en meer gapen. Gapen stretcht de longen. Door te gapen voorkomt het lichaam dat atelectase optreedt. Atelectase of longatelectase is een aandoening waarbij (een deel van), de long geen lucht meer krijgt en daardoor samenvalt.
2. Koelt de hersenen
   Volgens een theorie zouden we gapen om zo onze hersenen koel te houden. Onze hersenen werken het meest optimaal bij een temperatuur van rond de 37 graden. Echter, wanneer de temperatuur te hoog is, gaan we spontaan gapen om zo koudere lucht de hersenen te laten bereiken. Uit onderzoek blijkt namelijk dat mensen het meest gapen wanneer de buitentemperatuur ongeveer 20 graden is. Wanneer het kouder is, dan zou het lichaam geen noodzaak zien om af te koelen. Wanneer het veel warmer is, heeft gapen het omgekeerde effect omdat we dan warme lucht toelaten. De verkoelingstheorie kan ook verklaren waarom we gapen voor we in slaap vallen, want dan stijgt onze lichaamstemperatuur.
3. Cortisol en neurologische aandoeningen
   Een andere verklaring is dat gapen gerelateerd is aan het cortisol niveau in ons bloed en aan enkele neurologische aandoeningen zoals bij multiple sclerose. Sommigen mensen met MS merken dat ze, wanneer ze vermoeid zijn, enorm veel gapen.
4. Als communicatiemiddel
   Een aantal wetenschappers beweren dat gapen dient als communicatiemiddel. Wanneer je iets saai vindt laat je door middel van te gapen anderen weten dat je je verveelt en dat je wat anders wilt gaan doen. Op deze manier kun je anderen duidelijk maken dat je moe bent.In de oertijd zou gapen een middel zijn geweest om gedrag te coördineren. Voor die coördinatie was het noodzakelijk dat mensen ook terug gaapte naar elkaar. Dat gapen nu nog aanstekelijk werkt zou daar een overblijfsel van zijn. Vroeger was het niet veilig om alleen op jacht te gaan en daarom gaven de mannen met gapen aan dat ze honger hadden en dat ze dus op jacht wilden. Andere mannen die ook honger hadden konden dan terug gapen om zo aan te geven dat ze ook honger hadden en mee op jacht wilden. Vandaag de dag is het nog steeds zo dat mensen moeten gapen wanneer ze honger hebben.
5. Ter voorbereiding op inspanning
   Deze theorie verklaart dat je gaapt om je voor te bereiden op een bepaalde inspanning. Je zou dan ook alleen gapen als je nog wakker moet blijven. Deze theorie wordt ondersteund door het gegeven dat gapen de hartslag verhoogt, je bloeddruk doet stijgen en dat je door te gapen je spieren aanspant en strekt.
6. Als uitnodiging tot seks
   De Nederlandse onderzoeker Wolter Seuntjens ontdekte dat gapen mogelijk een relatie heeft met seks. Patiënten van de Amerikaanse seksuologe Barbara Keesling rapporteerden dat bij het vrijen een orgasme regelmatig gepaard ging met gapen. Gapen zou dus lichaamstaal zijn voor erotische belangstelling.

Conclusie

Er bestaat dus nog niet echt een eenduidig antwoord op de vraag waarom we gapen, wat zijn de oorzaken van gapen. We weten wel dat we gapen bij vermoeidheid en bij verveling. Echter, de exacte functie van gapen op sociaal vlak is nog niet duidelijk. Daar blijven nog veel vragen onbeantwoord. Misschien is gapen wel een indicatie voor een latente ziekte? Of is gapen dan toch alleen maar een overblijfsel uit onze evolutie? Misschien gapen we wel vanuit ons onderbewuste. Al met al kunnen we stellen dat voor een duidelijk antwoord er veel meer onderzoek nodig is.

Bronnen: slaapinfo.nl en hoewerktmijnlichaam.nl