Glaucoom: oorzaken, symptomen en risicofactoren

Glaucoom is een veelvoorkomende chronische oogaandoening waarbij de oogzenuw beschadigd raakt. Omdat de aandoening in het begin meestal geen klachten geeft, merken veel mensen lange tijd niet dat ze glaucoom hebben. In dit artikel lees je wat glaucoom is, welke symptomen en risicofactoren erbij horen en wanneer het verstandig is om je ogen te laten controleren. 

Wat is glaucoom?

Bij glaucoom raakt de oogzenuw beschadigd. Deze zenuw geeft de beelden die het oog opvangt door aan de hersenen. Door schade aan de oogzenuw kunnen delen van het gezichtsveld uitvallen. Vaak speelt een verhoogde oogdruk hierbij een rol. Kamerwater is een heldere vloeistof die het oog van voedingsstoffen voorziet en helpt de oogdruk op peil te houden. Het wordt voortdurend aangemaakt en afgevoerd. Als de afvoer minder goed werkt, kan de oogdruk stijgen en de oogzenuw beschadigen.

Er bestaan verschillende vormen van glaucoom. De meest voorkomende vorm is openkamerhoekglaucoom, waarbij het kamerwater geleidelijk minder goed wordt afgevoerd. Bij geslotenkamerhoekglaucoom is de afvoeropening juist te nauw of afgesloten. Hierdoor kan de oogdruk soms plotseling sterk stijgen. 

Toch krijgt niet iedereen met een hoge oogdruk glaucoom. Omgekeerd kan glaucoom ook ontstaan bij een normale oogdruk; dit heet normaaldrukglaucoom. Daarbij kunnen andere factoren, zoals een verminderde doorbloeding van de oogzenuw, een rol spelen. De schade kan niet worden hersteld, maar behandeling kan verdere achteruitgang vaak afremmen of voorkomen. 

Glaucoom: de symptomen

Chronisch glaucoom geeft in het begin meestal geen duidelijke klachten. De uitval begint vaak aan de randen van het gezichtsveld en verloopt zo geleidelijk dat de hersenen de ontbrekende informatie deels aanvullen. Hierdoor merken veel mensen de veranderingen pas laat op.

Mogelijke klachten zijn:

• Geleidelijk verlies aan de zijkanten van je gezichtsveld. 
• Moeite met zien in het donker.
• Het gevoel dat delen van het beeld ontbreken.
• Wazige of minder scherpe gebieden in het gezichtsveld.
• In een laat stadium tunnelzien.

Hoewel glaucoom vaak wordt afgebeeld als zwarte vlekken of ringen, ervaren mensen de uitval meestal anders, bijvoorbeeld als wazige gebieden, ontbrekende details of een vernauwd gezichtsveld. Veel mensen hebben lange tijd geen klachten.

Acuut glaucoom

Een acute aanval van geslotenkamerhoekglaucoom is zeldzaam, maar wel een spoedgeval. Hierbij wordt de afvoer van kamerwater plotseling afgesloten, waardoor de oogdruk in korte tijd sterk stijgt. 

Klachten kunnen zijn:

• Een rood en pijnlijk oog.
• Wazig zien.
• Kringen of halo’s rond lampen.
• Hevige hoofdpijn.
• Misselijkheid en braken.

Bij deze klachten moet direct medische hulp worden ingeschakeld.

Risicofactoren van glaucoom

Iedereen kan glaucoom krijgen, maar bepaalde factoren vergroten het risico.

Verhoogde oogdruk

Een oogdruk boven ongeveer 21 mmHg wordt als verhoogd beschouwd. De oogdruk wordt gemeten tijdens een oogonderzoek, bijvoorbeeld bij de optometrist of oogarts. Een hoge oogdruk is een belangrijke risicofactor voor glaucoom, maar betekent niet automatisch dat iemand glaucoom heeft. 

Leeftijd

De kans op glaucoom neemt toe met de leeftijd. Vooral mensen boven de 40 jaar lopen een hoger risico. Toch kan glaucoom ook voorkomen bij jongvolwassenen en, zeer zelden, bij kinderen.

Glaucoom en erfelijkheid

Glaucoom komt vaker voor in bepaalde families. Hebben ouders, broers of zussen glaucoom? Dan is het risico duidelijk verhoogd. Ook glaucoom bij andere familieleden kan een aanwijzing zijn voor een erfelijke aanleg.

Sterke bijziendheid

Mensen met hoge bijziendheid (meestal een sterkte van meer dan -6) hebben een grotere kans op glaucoom. Het risico neemt toe naarmate de bijziendheid sterker is.

Afkomst

Mensen van Afrikaanse afkomst hebben gemiddeld een hogere kans op openkamerhoekglaucoom. Bij mensen van Aziatische afkomst komt geslotenkamerhoekglaucoom relatief vaker voor.

Diabetes en vaatziekten

Aandoeningen zoals diabetes, hoge bloeddruk en andere vaatziekten kunnen de bloedvoorziening van de oogzenuw beïnvloeden. Hierdoor kan de kans op glaucoom toenemen.

Bloeddruk

Zowel een te hoge als een te lage bloeddruk kan een rol spelen. Vooral een sterke daling van de bloeddruk tijdens de nacht kan bij sommige mensen bijdragen aan schade aan de oogzenuw, met name bij normaledrukglaucoom.

Medicijnen

Bepaalde medicijnen kunnen bij mensen met een nauwe kamerhoek een acute aanval van glaucoom uitlokken. Dit geldt onder andere voor sommige middelen tegen allergie, depressie of de ziekte van Parkinson. Stop nooit op eigen initiatief met voorgeschreven medicijnen, maar overleg hierover met een arts.

Oogletsel

Een eerder oogtrauma kan het afvoersysteem van het oog beschadigen en daardoor het risico op glaucoom verhogen. Ook een dun hoornvlies wordt gezien als een risicofactor.

Leefstijl en glaucoom

Een gezonde leefstijl kan glaucoom niet voorkomen, maar kan wel bijdragen aan gezonde bloedvaten en een goede algemene gezondheid. Stoppen met roken, voldoende bewegen en een gezonde voeding zijn daarom verstandig. Stress kan de oogdruk soms tijdelijk beïnvloeden, maar wordt niet gezien als een belangrijke directe oorzaak van glaucoom.

Glaucoom behandelen

Wordt glaucoom vastgesteld? Dan is een behandeling belangrijk om verdere schade aan de oogzenuw zoveel mogelijk te voorkomen. Meestal begint de behandeling met oogdruppels die de oogdruk verlagen. Als dat niet voldoende helpt, kan de oogarts een laserbehandeling of een operatie adviseren. Schade aan de oogzenuw die al is ontstaan, kan niet meer worden hersteld. Daarom is het zo belangrijk om glaucoom vroeg op te sporen en op tijd te behandelen. 

Wanneer je ogen laten controleren?

Het is verstandig om je ogen te laten controleren als glaucoom in je familie voorkomt, je ouder bent dan 40 jaar en nog nooit een oogcontrole hebt gehad, je sterk bijziend bent, diabetes of een vaatziekte hebt of merkt dat je gezichtsveld verandert. Een onderzoek naar glaucoom bestaat meestal uit een oogdrukmeting, een beoordeling van de oogzenuw, een gezichtsveldonderzoek en zo nodig een onderzoek van de kamerhoek van het oog.

Omdat glaucoom vaak lange tijd geen klachten geeft, is regelmatige controle bij mensen met een verhoogd risico de beste manier om de aandoening vroeg op te sporen en verdere schade aan de oogzenuw zoveel mogelijk te voorkomen.

Bronnen: Oogfonds, Oogvereniging, Nederlands Oogheelkundig Gezelschap.