Kleurenblindheid is een afwijking in het kleurenzien waarbij je bepaalde kleuren minder goed of anders waarneemt dan de meeste mensen. De term kleurenblindheid is eigenlijk wat misleidend: de meeste mensen met kleurenblindheid zien namelijk wel kleuren, maar kunnen sommige kleuren minder goed van elkaar onderscheiden. In dit artikel lees je welke soorten kleurenblindheid er bestaan, wat je ziet als je kleurenblind bent en of een speciale bril voor kleurenblindheid kan helpen.
Wat is kleurenblindheid?
Kleurenblindheid betekent dat je moeite hebt met het herkennen of onderscheiden van bepaalde kleuren. Vaak gaat het om het verschil tussen rood en groen, maar er bestaan ook andere vormen waarbij bijvoorbeeld blauw minder goed wordt waargenomen.
Achter in het oog, in het netvlies, zitten lichtgevoelige cellen die kegeltjes worden genoemd. Deze kegeltjes zorgen ervoor dat we kleuren kunnen zien. Er zijn drie soorten kegeltjes: één voor rood, één voor groen en één voor blauw. Werkt een bepaald type kegeltje minder goed of ontbreekt het, dan ontstaat er een verstoring in het kleurenzien.
Kleurenblindheid is meestal aangeboren en onschuldig. In Nederland heeft ongeveer acht procent van de mannen en ongeveer een half procent van de vrouwen een vorm van kleurenblindheid. Deze cijfers zijn gemiddelden en kunnen per bevolkingsgroep verschillen.
Welke soorten kleurenblindheid bestaan er?
Er bestaan verschillende vormen van kleurenblindheid. Welke vorm iemand heeft, hangt af van welk type kegeltje is aangedaan.
Rood-groen kleurenblindheid
Dit is de meest voorkomende vorm. Hierbij is het moeilijk om rode en groene tinten van elkaar te onderscheiden. Er zijn verschillende varianten:
- Deuteranomalie: de groene kegeltjes werken minder goed, waardoor groene tinten anders worden waargenomen.
- Deuteranopie: de groene kegeltjes ontbreken, waardoor bepaalde groene en rode tinten moeilijk te onderscheiden zijn.
- Protanomalie: de rode kegeltjes werken minder goed.
- Protanopie: de rode kegeltjes ontbreken.
Blauw-geel kleurenblindheid
Deze vorm komt veel minder vaak voor. Hierbij werken de blauwe kegeltjes minder goed of ontbreken ze:
- Tritanomalie: de blauwe kegeltjes werken minder goed.
- Tritanopie: de blauwe kegeltjes ontbreken.
Achromatopsie
Dit is een zeer zeldzame vorm waarbij de kegeltjes in het netvlies niet goed functioneren. Mensen met achromatopsie zien weinig tot geen kleuren en nemen de wereld vooral waar in zwart, wit en grijstinten. Vaak hebben zij ook last van een verminderd zicht en overgevoeligheid voor licht.
Wat zie je als je kleurenblind bent?
Wat je precies ziet als je kleurenblind bent, hangt af van de vorm en de ernst van de afwijking. Bij een lichte vorm van kleurenblindheid zie je nog steeds veel kleuren, maar kunnen bepaalde tinten minder fel lijken of moeilijker van elkaar te onderscheiden zijn.
Bij rood-groenkleurenblindheid kunnen bijvoorbeeld rood en groen op elkaar lijken. Hierdoor kan het lastig zijn om sommige kleurencombinaties te herkennen, zoals een rood voorwerp tussen groene bladeren of bepaalde kleuren in verkeerssituaties.
Kleurenblindheid kan ook opvallen bij dagelijkse activiteiten, zoals het kiezen van kleding, het beoordelen of fruit rijp is of het herkennen van kleurcodes op kaarten of apparaten.
Is kleurenblindheid erfelijk?
De meest voorkomende vormen van kleurenblindheid, zoals rood-groenkleurenblindheid, zijn meestal erfelijk. De aanleg hiervoor wordt doorgegeven via het X-chromosoom. Omdat mannen maar één X-chromosoom hebben, komt deze vorm veel vaker bij mannen voor dan bij vrouwen. Vrouwen kunnen draagster zijn van de erfelijke aanleg zonder zelf duidelijke klachten te hebben. Zij kunnen deze aanleg wel doorgeven aan hun kinderen.
In sommige gevallen ontstaat kleurenblindheid later in het leven. Dit kan bijvoorbeeld komen door een oogziekte, beschadiging van het oog, een aandoening zoals diabetes of bepaalde medicijnen. Deze vorm van kleurenblindheid heeft soms een andere oorzaak dan de aangeboren variant.
Bril voor kleurenblindheid: helpt dat?
Er bestaan speciale brillen voor kleurenblindheid die sommige mensen kunnen helpen om bepaalde kleuren beter van elkaar te onderscheiden. Deze brillen bevatten speciale filters in de glazen die het kleurcontrast tussen bepaalde tinten kunnen versterken.
Een bril voor kleurenblindheid geneest de aandoening niet en verandert niets aan de werking van de kegeltjes in het netvlies. Het effect verschilt dan ook per persoon. Sommige mensen ervaren duidelijk verschil, terwijl anderen weinig verbetering merken.
Wil je een speciale bril voor kleurenblindheid proberen? Dan is het verstandig om dit eerst te testen bij een gespecialiseerde opticien. Zo kun je beoordelen of het hulpmiddel in jouw situatie daadwerkelijk meerwaarde heeft.
Wat kun je doen bij kleurenblindheid?
Aangeboren kleurenblindheid is niet te genezen. Wel kun je leren omgaan met situaties waarin kleuren onderscheiden lastig is. Hulpmiddelen, zoals apps die kleuren herkennen of duidelijke kleurcodes gebruiken, kunnen hierbij helpen.
Kleurenblindheid is meestal geen probleem voor de gezondheid, maar kan in sommige situaties wel gevolgen hebben. Voor bepaalde beroepen gelden bijvoorbeeld specifieke eisen aan het kleurenzien.
Twijfel je of je kleurenblind bent?
Vermoed je dat je zelf of je kind kleurenblind bent? Dan kan een kleurentest helpen om dit vast te stellen. Een bekende test is de Ishihara-test, waarbij je cijfers of vormen moet herkennen in gekleurde stippenpatronen. Voor verder onderzoek en advies over mogelijke hulpmiddelen kun je terecht bij een opticien of oogarts.
Bronnen: Oogfonds.
